Οι φίλοι μου

 

Από εκείνα τα βιβλία που δεν χρειάζονται «ζέσταμα». Από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο, "Οι φίλοι μου" σε αρπάζει και δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Δεν είχα ξαναδιαβάσει Fredrik Backman — και τώρα αναρωτιέμαι ειλικρινά τι έχανα τόσο καιρό. Ίσως όμως να έπρεπε να τον γνωρίσω έτσι: με ένα βιβλίο που δεν σου συστήνεται απλώς, αλλά σε τραβάει κατευθείαν μέσα του και σου δείχνει τι σημαίνει να αφηγείσαι ιστορίες με καρδιά. Χωρίς τρικ, χωρίς φτηνές συγκινήσεις, χωρίς εκβιασμό.

Η κεντρική πλοκή είναι από αυτές που φαίνονται απλές στην περιγραφή, αλλά αποδεικνύονται πολυεπίπεδες στην πράξη. Ο Backman μιλά για τη φιλία, τη μνήμη, την απώλεια, τις ζωές που διασταυρώνονται και ξαναχωρίζουν, για όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ αλλά καθόρισαν τα πάντα. Δεν υπάρχει βιασύνη· η ιστορία χτίζεται με υπομονή και ακρίβεια, αφήνοντας χώρο στους χαρακτήρες να αναπνεύσουν και στον αναγνώστη να δεθεί μαζί τους. Και όταν έρθουν οι μεγάλες στιγμές, σε βρίσκουν ήδη εκτεθειμένο.

Η ανάπτυξη των χαρακτήρων είναι υποδειγματική. Οι κεντρικοί ήρωες δεν λειτουργούν ως φορείς ιδεών ή συμβόλων — είναι άνθρωποι, με αντιφάσεις, αδυναμίες, μικρές και μεγάλες ήττες. Τους βλέπεις να μεγαλώνουν, να πληγώνονται, να κάνουν λάθη, να προσπαθούν ξανά. Οι (ευτυχώς λίγοι) δευτερεύοντες χαρακτήρες δεν είναι διακοσμητικοί· ο καθένας έχει λόγο ύπαρξης και συμβάλλει ουσιαστικά στην εξέλιξη της ιστορίας. Κανείς δεν περισσεύει, κανείς δεν είναι εκεί απλώς για να γεμίσει σελίδες.

Οι περιγραφές είναι συγκλονιστικές χωρίς να γίνονται φλύαρες. Κάθε κεφάλαιο κουβαλά εικόνες, συναισθήματα, σκέψεις, μικρές αλήθειες που σε σταματούν για λίγο πριν συνεχίσεις. Ο Backman ξέρει πότε να πιέσει και πότε να κάνει πίσω, πότε να σε αφήσει να χαμογελάσεις και πότε να σε βυθίσει στη σιωπή. Η γραφή του έχει ρυθμό, αλλά και τρυφερότητα· δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, και ακριβώς γι’ αυτό το καταφέρνει.

Το τέλος θυμίζει λίγο εκείνες τις ταινίες που έπαιζε το Mega τα μεσημέρια της Κυριακής — και το λέω απολύτως θετικά. Έχει συναίσθημα, κάθαρση, μια αίσθηση πληρότητας που δεν σε κοροϊδεύει. Δεν σου λέει ότι όλα λύθηκαν, αλλά ότι κάτι έκλεισε σωστά. Οι 560 σελίδες μου κράτησαν συντροφιά στην αρχή της χρονιάς, όμως η αίσθηση αυτού του βιβλίου θα με συνοδεύει για πολύ καιρό ακόμα. Από αυτά που τα κουβαλάς μαζί σου, ακόμα κι όταν έχεις προχωρήσει στο επόμενο.

👍 Η πλοκή και η ανάπτυξη των χαρακτήρων σε απόλυτη ισορροπία

👎 Δεν βρήκα κάτι

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Ο άρχοντας των μυγών

 

Άλλο ένα βιβλίο που επιβεβαιώνει ότι το «κλασικό» δεν σημαίνει αυτομάτως και καλό — ειδικά όταν κουβαλάει μαζί του το βάρος του σχολικού τραύματος. "Ο Άρχοντας των Μυγών" ξεκινά με μια πράγματι ενδιαφέρουσα ιδέα: παιδιά απομονωμένα σε ένα νησί, μακριά από τον πολιτισμό, υποχρεωμένα να αυτοοργανωθούν. Εκεί όμως που περιμένεις να δεις μια σταδιακή, πειστική κατάρρευση, ο William Golding επιλέγει το χάος σχεδόν από την αρχή. Και όχι με τρόπο υπαινικτικό ή ανησυχητικό, αλλά ωμό, απότομο και —το χειρότερο— μη πειστικό.

Τα αγόρια (αλήθεια, πού πήγαν τα κορίτσια;) συμπεριφέρονται σαν προγραμματισμένα ρομπότ που υπακούν σε αυθαίρετους κανόνες χωρίς καμία λογική συνέχεια, ούτε παιδική ούτε ενήλικη. Οι συγκρούσεις μοιάζουν τεχνητές, οι χαρακτήρες δεν εξελίσσονται ουσιαστικά και η επαναληψιμότητα λέξεων και μοτίβων κουράζει αφόρητα — σαν να διαβάζεις Ρώσο συγγραφέα που πληρώνεται με το κιλό. Κεφάλαια που δεν οδηγούν πουθενά, σκηνές που επαναλαμβάνουν το ίδιο «μήνυμα» με διαφορετικό περιτύλιγμα και μια πλοκή που υπόσχεται πολλά αλλά δεν καταλήγει πουθενά.

Το τέλος δεν λειτουργεί ως κορύφωση· λειτουργεί ως λύτρωση. Όχι γιατί ολοκληρώνεται κάτι σπουδαίο, αλλά γιατί επιτέλους τελειώνει. Ειλικρινά, αν είναι να διαβάσω μια αλληγορία για την ανθρώπινη φύση, προτιμώ κάτι που να με εμπλέκει συναισθηματικά ή έστω πνευματικά. Αν ήθελα κάτι αντίστοιχο σε απλοϊκή ηθικολογία και παιδικό συμβολισμό, καλύτερα να ξαναδιάβαζα τα Ψηλά Βουνά του Παπαντωνίου — τουλάχιστον εκεί δεν προσποιούνται ότι ανακάλυψαν τον άνθρωπο.

👍 Η κεντρική ιδέα (στα χαρτιά)
👎 Η εκτέλεση: επαναληπτική, άχαρη, χωρίς πειστική πλοκή ή χαρακτήρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩

Αμβέρσα

Από εκείνα τα βιβλία που δεν τα «διαβάζεις» με την κλασική έννοια — τα αφήνεις να σε βρουν. Είχα πει παλιότερα πως μια χρονιά με καινούργιο βιβλίο του Roberto Bolaño είναι καλή χρονιά· θα το αναδιατυπώσω λέγοντας πως δεν υπάρχει καλύτερο πράγμα στις γιορτές από το να είσαι με ανθρώπους που αγαπάς, να τριγυρνάς σε ένα χριστουγεννιάτικο market κάπου στη Γερμανία και να έχεις μαζί σου τον Bolaño. ¨Η Αμβέρσα" δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση.

Το βιβλίο είναι μια σειρά από κατακερματισμένα αποσπάσματα — σχεδόν σημειώσεις, εικόνες, θραύσματα σκέψεων — που κινούνται ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει σαφής πλοκή, ούτε ανάγκη γι’ αυτήν. Υπάρχουν χαρακτήρες που εμφανίζονται και εξαφανίζονται, πόλεις, δωμάτια, δρόμοι, εγκλήματα που ίσως συνέβησαν ή ίσως όχι. Ο Bolaño μοιάζει να προσπαθεί (ή να προσποιείται ότι προσπαθεί) να βάλει τις σκέψεις του σε μια σειρά, μόνο και μόνο για να αποδείξει ότι η σειρά δεν έχει καμία σημασία. Οι απαντήσεις που δίνει είναι ελάχιστες — τα ερωτήματα που γεννά, αμέτρητα.

Η γραφή του παραμένει παροιμιώδης: λιτή, κοφτή, αλλά γεμάτη υπόγεια ένταση. Η Αμβέρσα διαβάζεται σαν πρόπλασμα όλου του μπολανικού σύμπαντος: εμμονή με τη βία, τη λογοτεχνία, την περιπλάνηση, τους χαμένους ανθρώπους που κινούνται στις παρυφές της κοινωνίας. Δεν είναι βιβλίο για να «βγάλεις άκρη» — είναι βιβλίο για να χαθείς. Και αν αφεθείς, κάτι θα μείνει μαζί σου, έστω κι αν δεν μπορείς να το ονομάσεις.

👍 Η ατμόσφαιρα και η καθαρή, αναγνωρίσιμη μπολανική φωνή

👎 Η αποσπασματικότητα μπορεί να ξενίσει όσους ζητούν πλοκή και συνοχή

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩