Βιβλιοφαγική Ανασκόπηση 2025

Κάθε χρόνο, όταν φτάνει αυτή η μέρα που πρέπει —ναι, πρέπει· για εμάς τους βιβλιόφιλους αποτελεί ιεροτελεστία— να γράψω τη βιβλιοφαγική ανασκόπηση της χρονιάς που ετοιμάζεται να μας αποχαιρετήσει, δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω.

Η λογική λέει να ακολουθήσω τη χρονολογική σειρά. Αλλά σε μια χρονιά γεμάτη «πρέπει», είναι όντως καλή ιδέα; Όταν ξεκινούσα τη χρονιά με το «Στόμα γεμάτο χώμα» του Branimir Šćepanović, τα είχα εντελώς διαφορετικά στο μυαλό μου: διθυραμβικά σχόλια, «μικρό διαμάντι», η Οδύσσεια των Βαλκανίων και άλλα τέτοια βαρύγδουπα. Εν τέλει; Καφές τσερναγκορίσιος, με ολίγη από ιτς μιτς. Όχι ότι η συνέχεια ήταν ιδιαίτερα αξιομνημόνευτη. Για να μην είμαι άδικος, το «Deepfake» είχε ένα ενδιαφέρον —λιγότερο από τον ίδιο τον Μαλαφέκα και τη λογοτεχνική του πορεία, αλλά αρκετό ώστε να με κάνει να παραβρεθώ σε παρουσίαση του βιβλίου.

Ο πρώτος μήνας του έτους έκλεισε με την τρίτη καλύτερη συγγραφέα που θα διάβαζα το 2025. Η περί ου ο λόγος, Claire Keegan, προσφέρει στο «Ανταρκτική» όλα τα συστατικά μιας καλής συλλογής διηγημάτων: ενδιαφέρουσα θεματική, πολύπλευρες ιστορίες, καθαρό λόγο, εικόνες που μένουν. Η καλύτερη γυναίκα συγγραφέας ήρθε λίγο αργότερα και δεν ήταν άλλη από τη «δική μας» Έρση Σωτηροπούλου. Όχι ένα, αλλά δύο βιβλία της μου κράτησαν συντροφιά και μάλιστα συγκαταλέγονται σε εκείνα που ξεχώρισα τη φετινή αναγνωστική χρονιά.

Αν όχι ο καλύτερος, σίγουρα ο πιο ενδιαφέρων συγγραφέας του 2025 ήταν ο Percival Everett. Όχι για το πολυσυζητημένο James —το οποίο ακόμη δεν έχω διαβάσει— αλλά για το εξαιρετικά απολαυστικό «Τα δέντρα». Ακολούθησε, αναγκαστικά, μια περίοδος γεμάτη αστυνομικά και αρκετά feelgood αναγνώσματα, που κατά βάση πέρασαν και δεν ακούμπησαν, μέχρι που έφτασε ο Αύγουστος. Όχι μόνο ο τελευταίος μήνας του θέρους, αλλά και το ομώνυμο βιβλίο του John Williams. Τότε πίστευα ότι αυτό θα ήταν το καλύτερό του. Πόσο λάθος έκανα. «Ο Στόουνερ». Διαβάστε το όλοι. Δεν χρειάζεται —και δεν θα— πω τίποτα περισσότερο, παρά μόνο ότι, δυστυχώς, τελείωσε.

Από την άλλη, τον «Οδυσσέα» του James Joyce και να μην τον διαβάσετε, δεν χάνετε κάτι. Εκτός αν θέλετε να ανήκετε σε εκείνους που κατακρίνουν οποιοδήποτε βιβλίο δεν κατανοούν, χωρίς να έχουν μπει στον κόπο να προσπαθήσουν να το κατανοήσουν. Δεν είναι βιβλίο για όλους· είναι, όμως, βιβλίο που αλλάζει όλους. Σαν να λέμε: αναγνώστης Π(ρο) Ο(δυσσέα) και Μ(ετά) Ο(δυσσέα). 

Καθώς η χρονιά πλησίαζε στο τέλος, δεν ήξερα αν είχα γίνει τόσο παράξενος, αν με είχε όντως αλλάξει ο Οδυσσέας ή αν τα βιβλία που είχαν απομείνει στο ράφι ήταν πράγματι τόσο κακά. Ευτυχώς, η Cristina Peri Rossi με τις εξαιρετικές «Μύχιες καταστροφές» με επανέφερε σε τάξη. Ο Vincenzo Latronico με την «Τελειότητα» μας έβαλε σε σκέψεις, ο Primo Levi με την «Ανακωχή» μας τσάκισε και ο Jo Nesbø ήρθε με την «Ώρα του λύκου» να κλείσει μια χρονιά που, τώρα που την καταγράφω, έμοιαζε περισσότερο με ταξίδι στην Κατάρα παρά με κρουαζιέρα στον Ειρηνικό.

Υ.Γ. 1 Η Auxilio Lacouture σας ευχαριστεί ιδιαίτερα που την ακολουθήσατε σε αυτό το ταξίδι και θέλει να ξέρετε ότι θα ήταν ακόμη πιο ευτυχής αν τη συνοδεύατε και στα επόμενα, μέσα από το ReadVoyage.

Υ.Γ.2 Αναγκαστικά, μετά την ανάγνωση τόσων βιβλίων, η λίστα με τα αδιάβαστα αυξήθηκε σε απολύτως ικανοποιητικό βαθμό.

Υ.Γ.3 Εξακολουθούμε να δεχόμαστε προσφορές για βιβλιοθήκες.

Παρατίθεται η λίστα των βιβλίων του 2025 (με χρονολογική σειρά)

1. Στόμα Γεμάτο Χώμα
2. Φαπ
3. Deepfake
4. Η χώρα του χιονιού
5. Ανταρκτική
6. Ο Βασιλιάς
7. Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές
8. Μια μέρα της ζωής του Αμπέντ Σαλάμα
9. Τα δέντρα
10. Η οχιά
11. Blue Monday
12. Tuesday's Gone
13. Σκοτεινή Τετάρτη
14. Σημαδεμένη Πέμπτη
15. Οργισμένη Παρασκευή
16. Το Ρέκβιεμ του Σαββάτου
17. Η 8η Μέρα
18. Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα
19. Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα
20. Η πρωτεύουσα
21. Το κορίτσι στον ιστό της αράχνης
22. Το κορίτσι που διψούσε για εκδίκηση
23. Το κορίτσι που έζησε δύο φορές
24. Τροχιές
25. Πριν κρυώσει ο καφές
26. Πριν αποκαλυφθεί η αλήθεια
27. Πριν ξεθωριάσει η μνήμη
28. Πριν πούμε αντίο
29. Πριν χαθεί η καλοσύνη
30. Εξιλέωση
31. Σάγκι Μπέιν
32. Χίλια εννιακόσια εβδομήντα τέσσερα
33. Τόκιο έτος μηδέν
34. Κατεχόμενη πόλη
35. Τόκιο η επιστροφή
36. Αύγουστος
37. Μόνο η νύχτα
38. Το πέρασμα του Μακελάρη
39. Ο Στόουνερ
40. Τέκνο του Θεού
41. Κάσκο
42. Η χρονιά της ακρίδας
43. Οδυσσέας
44. Οι λεπτομέρειες
45. Να τελειώνουμε με τον Έντυ Μπελγκέλ
46. Σκόνη στον χρόνο
47. Το ντέρμπι του νεκρού παιδιού
48. Μύχιες καταστροφές
49. Η τελειότητα
50. Ο νυχτερινός δρόμος
51. Η ανακωχή
52. Δυσφορεί η νύχτα
53. Γραφείο αποκρυφιστικών υποθέσεων
54. Δε λες κουβέντα
55. Μεσακτή
56. Η ώρα του λύκου

*Στην παραπάνω λίστα δεν περιλαμβάνονται τα επιστημονικά βιβλία τα οποία διαβάστηκαν λόγω επαγγελματικής διαστροφής.

Βιβλιοφαγική Ανασκόπηση 2024

Ένα ταξίδι λένε το ζεις τρεις φορές. Η πρώτη όταν το σχεδιάζεις, η δεύτερη όταν το πραγματοποιείς και η τρίτη όταν φέρνεις στη μνήμη σου τις αναμνήσεις που κράτησες από αυτό σαν φυλαχτό. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τα βιβλία. Άλλωστε, ένα ταξίδι δεν είναι και η ανάγνωση ενός βιβλίου; 

Τόσα χρόνια πλέον όλοι περιμένουμε αυτή τη μέρα για να κάνουμε μαζί αυτό το ταξίδι ανάμεσα στα βιβλία που διάβασα τη χρονιά που διανύουμε. Βέβαια, το φετινό ταξίδι είναι λίγο ρετουσαρισμένο - θυμίζει αυτά τα ποστ με τα άπειρα φίλτρα στο ινσταγκραμ - αλλά αυτό είναι κάτι που θα καταλάβετε στην πορεία. Πάμε μαζί να δούμε πώς κύλησε η χρονιά. 

Η αρχή έγινε με το μυθιστόρημα του Λουίτζι Πιραντέλο "Ο μακαρίτης Ματίας Πασκάλ" ,το οποίο ομολογώ αν δεν ήταν η πρώτη στάση, κανείς δεν θα το θυμόταν. Η δεύτερη στάση ήταν ιδιαίτερη με το "Εγχειρίδιο ιχθύων - Μυθιστόρημα σε 12 ψάρια" να μαγεύει με το εικαστικό μέρος, αλλά η υπόθεση του βιβλίου έμοιαζε νερά. Για αυτό η "Εκπνοή" που ακολούθησε έμοιασε τότε - και μοιάζει πολύ περισσότερο τώρα - ως η τέλεια απόδραση σε ένα φανταστικό περιβάλλον, όπως φανταστική ήταν και η νορβηγική ύπαιθρος στο "We Die Alone". 

Τρία κακά βιβλία παρεμβλήθηκαν μέχρι να έρθει ο αγαπημένος συγγραφέας Κάρλος Ρουίθ Θαφόν με την τριλογία του Κοιμητηρίου των Λησμονημένων Βιβλίων να μου θυμίσει πόσο πολύ θαυμάζω τις ισπανόφωνες πένες, παρόλο που δεν έχω ταξιδέψει ακόμα προς εκείνη τη μεριά της υφηλίου και σίγουρα δεν θα το κάνω με ένα φαλαινοθηρικό σαν αυτό που περιγράφεται στον "Σκοτεινό Αρκτικό".

Η μεγαλύτερη απογοήτευση της χρονιάς ήταν αναμφισβήτητα οι "Σατανικοί Στίχοι" και αυτό είναι ό,τι χρειάζεται να ξέρετε για αυτό το βιβλίο, ενώ πάντα ο Jo Nesbo θα είναι εκεί για να μας επαναφέρει στον ίδιο δρόμο. Στον δικό του δρόμο - όχι τον ομώνυμο - ακολουθήσαμε τον Cormac McCarthy στα δύο τελευταία του μυθιστορήματα και κάπου ένα δάκρυ ίσως να κύλησε μετά την τελευταία σελίδα του "Stella Maris". 

Βέβαια, δεν είπαμε λέξη ακολουθώντας το παράδειγμα του συγκλονιστικού Patrick Radden-Keefe, ενώ ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν πασπάλισε το ταξίδι μας με παραμυθόσκονη. 

Και ως δια μαγείας περάσαμε από τον κόσμο του παραμυθιού στον κόσμο της τηλεόρασης και της έντονης δράσης με μια σειρά τρόπον τινά αστυνομικών βιβλίων τα οποία ξεπήδησαν από τα συρτάρια των σεναριογράφων του Netflix.

Μέχρι που κάναμε οδοιπορικό στην Ινδία με το "Σανταράμ" πριν μεταφερθούμε αίφνης στην Λατινική Αμερική "Πάνω στα ποτάμια που κυλούν". Βίαια επιστροφή στη Γηραιά Ήπειρο με το "Το τραγούδι του προφήτη" ενώ "Το τενεκεδένιο ταμπούρλο" είναι ένα από τα δύο highlights της χρονιάς. Το δεύτερο θα μπορούσε να είναι το "Cloud Atlas", αν δεν ήταν τελικά το "Άουστερλιτς". Κάπως έτσι τα βιβλία που μεσολάβησαν αυτών αδικήθηκαν, αλλά και στα πραγματικά ταξίδια όταν τα ξανασκέφτεσαι, υπάρχουν μέρη που έχεις μια ωραία καρτ ποστάλ για να τα θυμάσαι.

Προς το τέλος της χρονιάς ταξιδέψαμε στην Ιαπωνία σε κάποια βιβλία που φωνάζουν από μακριά χώρα του ανατέλλοντος ηλίου, βρεθήκαμε στη Σουηδία στο τέλος του 18ου αιώνα, από εκεί στις ΗΠΑ μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο, επισκεφτήκαμε για τελευταία - ίσως - φορά τον αγαπημένο μας ανυπόφορο συγγραφέα που μας άφησε νωρίς, ενώ διαβάσαμε σαν από ψυχαναγκασμό μια ιστορία για έναν αδιάφορο ήρωα μια εξαιρετικής σειράς με διαφορετικό πρωταγωνιστή καθώς ανηφορίζαμε στη μαγευτική Σουηδία για τις τελευταίες μέρες του έτους.

52 βιβλία, ένα για κάθε εβδομάδα του έτους που ολοκληρώνεται και θα ήταν περισσότερα αν υπολογίζαμε τα βιβλία που διαβάστηκαν μέσα στις γιορτές και για τα οποία θα ενημερωθείτε την επόμενη χρονιά καθώς δεν προλαβαίνει η Auxilio να αποτυπώσει τις σκέψεις της για αυτά μέσα στη χρονιά.

Υ.Γ.1 Η Auxilio Lacouture σας ευχαριστεί ιδιαίτερα που την ακολουθήσατε σε αυτό της το ταξίδι και θέλει να ξέρετε ότι θα ήταν ιδιαίτερα ευτυχής αν την ακολουθούσατε στα επόμενα ταξίδια της μέσα από το “ReadVoyage”.

Υ.Γ.2 Η λίστα με τα αδιάβαστα βιβλία μειώθηκε και φέτος αισθητά σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές και αυτή είναι μία θετική εξέλιξη. Μάλλον.

Υ.Γ.3 Εξακολουθούμε να δεχόμαστε προσφορές για βιβλιοθήκες.

Παρατίθεται η λίστα των βιβλίων του 2024 (με χρονολογική σειρά)

1. Ο μακαρίτης Ματίας Πασκάλ 
2. Γράμματα από τον Αϊ- Βασίλη
3. Εγχειρίδιο ιχθύων - Μυθιστόρημα σε 12 ψάρια
4. Εκπνοή
5. We Die Alone
6. Μια κινητή γιορτή
7. Ο γατόπαρδος
8. Ο μεγάλος αποχαιρετισμός
9. Η σκιά του ανέμου
10. Το παιχνίδι του αγγέλου
11. Ο αιχμάλωτος του ουρανού
12. Σκοτεινός Αρκτικός
13. Σατανικοί Στίχοι
14. Ματωμένη Σελήνη
15. Ο Λαβύρινθος των Πνευμάτων
16. Ο επιβάτης
17. Stella Maris
18. Μην πεις λέξη
19. Ροβεράντομ
20. Το φύλλο και το δέντρο
21. Ο αγρότης ο Τζάιλς από το χωριό
22. Μπέογουλφ
23. Η πρώτη του Αρθούρου
24. Ο θρύλος του Ζίγκρουντ και της Γκούντρουν
25. Τα παιδιά του Χούριν
26. Κρέας για τους λύκους
27. Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε
28. Το νυχτόσπιτο
29. Ο καστανάνθρωπος
30. Προλετκούλτ
31. UFO 78
32. Σανταράμ
33. Πάνω στα ποτάμια που κυλούν
34. Το τραγούδι του προφήτη
35. Το τενεκεδένιο ταμπούρλο
36. Cloud Atlas
37. Οι Αθέατοι
38. Η εποχή των τυφώνων
39. Δεν είμαστε αγγελούδια
40. Άουστερλιτς
41. Ξενοδοχείο Ίρις
42. Άρωμα πάγου
43. 1793
44. 1794
45. 1795
46. Ο ανυπόφορος γκαούτσο
47. Ο λαγός επιστρέφει
48. Ο λαγός έχει λεφτά
49. Μέρταγκ
50. Το κορίτσι με το τατουάζ
51. Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά
52. Το κορίτσι στη φωλιά της Σφήγκας 

*Στην παραπάνω λίστα δεν περιλαμβάνονται τα επιστημονικά βιβλία τα οποία διαβάστηκαν λόγω επαγγελματικής διαστροφής.

Βιβλιοφαγική Ανασκόπηση 2023

Έφτασε η καθιερωμένη αυτή στιγμή του έτους για όσους με ξέρετε - ευκαιρία λοιπόν και για όλους τους υπόλοιπους να με μάθετε – κατά την οποία κάνω έναν απολογισμό για όλα τα βιβλία που έπεσαν στα χέρια μου. Η ανάγκη αυτή, πείτε τον καταναγκασμό αν θέλετε, προέρχεται από τη μανία μου να καταγράφω τα βιβλία που διάβασα μέσα στη χρονιά ώστε να ανατρέχω κάθε φορά που εντοπίσω ίσως κάτι που μου κέντρισε το ενδιαφέρον και το οποίο μου φαίνεται οικεία γνώριμο, καθώς περιδιαβαίνω βιβλιοθήκες βιβλιοπωλείων παίρνοντας λιγάκι από την οικεία μαστούρα του μελανιασμένου χαρτιού.

Η χρονιά, σε αντίθεση με την προηγούμενη, ξεκίνησε με αρκετό διάβασμα από τις πρώτες κιόλας ώρες. Ένας Άγγλος συγγραφέας – ποιητής του X (πρώην Twitter) με έξυπνο, παιχνιδιάρικο λόγο, εισέβαλε στην καθημερινότητα μου, όχι με ένα, αλλά με τρία βιβλία. Για όσους θέλετε να τον ανακαλύψετε, το όνομα του Brian Bilston.

Σαν γνήσιος -τολμώ να πω -βιβλιοφάγος που σέβεται τον εαυτό (δεν τολμούν να το πουν οι άλλοι) διάβασα, ίσως το καλύτερο, αλλά σίγουρα το πιο ευκολοδιάβαστο βιβλίο του Stassi Fabio, σημειώνοντας έναν ταξιδιωτικό προορισμό για το επόμενο έτος.

Μην μπορώντας να ακολουθήσω τον απαράβατο κανόνα που έχω θέσει, έπεσα στην παγίδα και ξόδεψα δύο μέρες με την Alice Zeniter , ενώ για καλή μου τύχη, το συνταρακτικό ρεπορτάζ που αποτύπωσε σε 256 σελίδες ο Harry Mulisch ρέφαρε και για την προηγούμενη αστοχία.

Η λατρεία προς τους ισπανόφωνους συγγραφείς, αν και η πρωτότυπη γλώσσα τους δεν είναι αγαπημένη, είναι δεδομένη. Πέντε βιβλία του Carlos Ruiz Zafón ακολούθησαν και τον κατέταξαν επάξια στη λίστα με τους αγαπημένους συγγραφείς. Ειδικά, η ιστορία της Μαρίνας, ήταν συναρπαστική και συνίσταται ανεπιφύλακτα.

Και ακόμα δεν είχε βγει ο Γενάρης.

Ο Φεβρουάριος ήρθε με μαθήματα λογοτεχνίας, και πώς να γίνει αλλιώς, όταν θα ακολουθούσε μια περίοδος με αρκετά ταξίδια και αρκετά μικρά βιβλία, τα οποία ελάφρυναν λίγο τη στοίβα με τα αδιάβαστα. Μίλτο (μου συγχωρείς τον ενικό, αλλά κάποτε θα ξαναβρεθούμε σίγουρα σε ένα κουτούκι, σε μια ταράτσα στην Πανόρμου, εγώ να πίνω κρασί και εσύ βότκα πορτοκάλι), η λυρικότητα του τρόπου γραφής σου πρέπει να γίνει παράδειγμα για όλους τους νέους, επίδοξους συγγραφείς.

Και κάπως έτσι βγήκε η άνοιξη. Και μπήκε στη ζωή μας ο Τσαρλς Μπουκόφσκι. Και μας έμαθε να γράφουμε. Με τον δικό του τρόπο. Και να διαβάζουμε. Και διαβάσαμε. Τα περισσότερα βιβλία του. Και γίναμε λίγο καλύτεροι άνθρωποι.

Και καθώς πέρασε το καλοκαίρι, ήρθε ο αγαπημένος συγγραφέας με τον μακροπερίοδο λόγο, ο Paul Aster να μας χαρίσει μια ακόμα όμορφη ιστορία, ίσως και δύο, οι οποίες διαβάστηκαν μέρα-νύχτα.

Επιστροφή στους Ισπανόφωνους συγγραφείς για βγει καλά η χρονιά, ενώ ο ατίθασος Μπουκόφσκι εισέβαλε ξανά στη ζωή μας για να μας αποτελειώσει και να αποτελειώσουμε και εμείς ό,τι είχε μείνει σε εκκρεμότητα.

Το πιο ιδιαίτερο βιβλίο της φετινής χρονιάς ήταν αναμφισβήτητα εκείνο του Κώστα Χουβαρδά. Ένας δρομέας, χωρίς εμφανείς συγγραφικές περγαμηνές, έβαλε τα γυαλιά σε όλους τους δήθεν, καθώς απέδειξε περίτρανα ότι αν έχεις μια καλή ιστορία δεν χρειάζονται περιττές φανφάρες. Πόσω μάλλον όταν οι καλές ιστορίες δεν είναι μόνο μία, αλλά εφτά. Μην ξεχνάτε να τρέχετε για να κυνηγάτε τα όνειρα σας.

Από τη φετινή λίστα δεν θα μπορούσε να λείπει ο αγαπημένος Χιλιανός συγγραφέας που μας άφησε νωρίς και είναι νομοτελειακά σίγουρο ότι σε κάποια χρόνια τα γραπτά του θα μας λείπουν όλο και περισσότερο. 

Μια χρονιά χωρίς ένα καινούριο βιβλίο από τον Roberto Bolaño είναι μια κενή χρονιά.

Υ.Γ.  Η Auxilio Lacouture θα εκτιμούσε ιδιαίτερα αν την ακολουθούσατε στα επόμενα ταξίδια της μέσα από το “ReadVoyage”.

Υ.Γ.2  Η λίστα με τα αδιάβαστα βιβλία μειώθηκε αισθητά σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά και αυτή είναι μία θετική εξέλιξη. Μάλλον.

Υ.Γ.3  Εξακολουθούμε να δεχόμαστε προσφορές για βιβλιοθήκες.

Παρατίθεται η λίστα των βιβλίων του 2023 (με χρονολογική σειρά)

1. Diary of Somebody
2. Refugees
3. 50 Ways to Score a Goal and other football poems
4. Η χαμένη αναγνώστρια        
5. Σαν κράτος εν κράτει
6. Υπόθεση 40/61¨Η δίκη του Άιχμαν
7. Ο πρίγκιπας της ομίχλης
8. Το παλάτι του μεσονυχτίου
9. Τα φώτα του Σεπτέμβρη
10. You took the last bus home
11. Μαρίνα
12. Η πόλη της καταχνιάς
13. Μαθήματα λογοτεχνίας
14. Ουεϊκφήλντ
15. ξενοδοχεία
16. Ντόνα Φλώρα
17. Η νύχτα των χρησμών
18. Ταχυδρομείο
19. Χόμερ και Λάνγκλεϋ
20. Τρέχα λαγέ
21. Για τις γάτες
22. Για τη γραφή
23. Για τον έρωτα
24. Μέρα Νύχτα
25. Ο κάμπος στις φλόγες
26. The little book of Eurovision
27. Το φωτάκι
28. Πέδρο Παράμο
29. Το δικό σου πρόσωπο θα είναι το τελευταίο
30. Ρώτα τη σκόνη
31. Οι σημειώσεις ενός πορνόγερου
32. Άνθρωπος για όλες τις δουλειές
33. Pulp
34. Χιλιανός Ποιητής
35. Τοστ ζαμπόν
36. Επτά
37. Γυναίκες
38. Χόλιγουντ
39. Ο συνταγματάρχης Σαμπέρ
40. Νυχτωδία της Χιλής

*Στην παραπάνω λίστα δεν περιλαμβάνονται τα επιστημονικά βιβλία τα οποία διαβάστηκαν λόγω επαγγελματικής διαστροφής.