Η χρονιά της μαγικής σκέψης

Να γράψεις για το πένθος σου είναι ήδη δύσκολο. Να το γράψεις με τρόπο που να ενδιαφέρει κάποιον που δεν σε ξέρει — αυτό είναι κάτι άλλο εντελώς.

Η Joan Didion έχασε τον σύζυγό της John Gregory Dunne ξαφνικά, σε ένα δείπνο, ενώ παράλληλα η κόρη τους νοσηλευόταν σοβαρά στο νοσοκομείο. "Η χρονιά της μαγικής σκέψης", το βιβλίο που έγραψε στον χρόνο που ακολούθησε δεν είναι απλώς ένα ημερολόγιο πόνου — είναι μια προσπάθεια να κατανοήσει πώς λειτουργεί το πένθος, πώς ο νους αρνείται να δεχτεί αυτό που ξέρει, πώς η «μαγική σκέψη» — η πεποίθηση ότι αν κάνεις κάτι συγκεκριμένο ο άλλος μπορεί να επιστρέψει — είναι όχι παραλογισμός αλλά ανθρώπινο αντανακλαστικό.

Η γραφή της Didion είναι ακριβής, ψυχρή με την καλή έννοια — δεν επιδιώκει να σε συγκινήσει, και γι' αυτό ακριβώς σε συγκινεί. Δεν κατακλύζεσαι από αρνητικά συναισθήματα διαβάζοντάς το· αντίθετα, παρακολουθείς με σχεδόν κλινική προσοχή πώς ένας άνθρωπος οργανώνει τις σκέψεις του μέσα στο χάος, πώς βάζει τη λογική να υπηρετήσει το συναίσθημα. Και στο τέλος αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό που διάβασες δεν είναι μόνο η ιστορία της Didion — είναι ένας οδηγός για το πώς επιβιώνουν οι άνθρωποι.

Το μόνο που κουράζει είναι ο τρόπος εισαγωγής των κεφαλαίων — επαναλαμβανόμενος, σχεδόν τυπικός, σαν να δεσμεύεται η συγγραφέας σε μια φόρμα που τελικά δεν της χρειάζεται.

👍 Η ψύχραιμη ανάλυση του πένθους
👎 Ο επαναλαμβανόμενος τρόπος εισαγωγής των κεφαλαίων

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

The Nazi and the Psychiatrist

Σπάνια διαβάζω βιβλία στα αγγλικά για τη στήλη του Read Voyage. Το "The Nazi and the Psychiatrist" ήταν μια εξαίρεση — και η υπόθεσή του το δικαιολογεί απόλυτα.

Ο Douglas Kelley ήταν ο αμερικανός ψυχίατρος που ανέλαβε να εξετάσει τους ναζί αξιωματούχους στις φυλακές της Νυρεμβέργης πριν από τη δίκη — ανάμεσά τους ο Hermann Göring, ο Rudolf Hess, ο Albert Speer. Η πρόσβασή του σε αυτούς τους ανθρώπους ήταν μοναδική, και οι ερωτήσεις που έθεσε — τι κάνει έναν άνθρωπο ικανό για τέτοια εγκλήματα, είναι οι ναζί ψυχικά ανώμαλοι ή απλώς άνθρωποι υπό διαφορετικές συνθήκες — παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες.

Το υλικό είναι από μόνο του συναρπαστικό, και ο El-Hai Jack το αναπτύσσει με ρυθμό που κρατά το ενδιαφέρον αμείωτο. Το πρόβλημα είναι ότι το βιβλίο λειτουργεί περισσότερο ως δημοσιογραφική καταγραφή παρά ως λογοτεχνική αφήγηση. Οι ιστορίες των ναζί αξιωματούχων, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν ψυχολογικά πορτρέτα με βάθος, μένουν στην επιφάνεια — αναφέρονται, δεν αναπτύσσονται. Και ο ίδιος ο Kelley, παρά το ενδιαφέρον της προσωπικότητάς του, δεν αποκτά ποτέ την παρουσία που του αξίζει.

Ένα βιβλίο που διαβάζεται εύκολα και αφήνει πίσω του περισσότερες ερωτήσεις από όσες απαντά — κάτι που, ανάλογα με την οπτική σου, μπορεί να είναι και αρετή.

👍 Η συναρπαστική ιστορική υπόθεση
👎 Απουσία λογοτεχνικής αξίας

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

 

Όσα θα ήθελα να ξέρει ο γιος μου για τον κόσμο

Μερικά βιβλία σε πιάνουν από την πρώτη σελίδα και δεν σε αφήνουν να φύγεις. Αυτό είναι ένα από αυτά — και το ξέρεις από τις πρώτες γραμμές.

Ο Fredrik Backman γράφει ένα γράμμα στον γιο του. Όχι με τη μορφή συμβουλών ή ηθικών διδαγμάτων — αλλά με ιστορίες. Μικρές και μεγάλες, αστείες και συγκινητικές, καθημερινές και καθολικές. Ιστορίες για το πώς λειτουργεί ο κόσμος, για τους ανθρώπους που θα συναντήσει, για τα λάθη που αξίζει να κάνει και αυτά που καλύτερα να αποφύγει. Ο τόνος είναι ο γνώριμος Backman — τρυφερός, χιουμοριστικός, άμεσος — αλλά εδώ έχει μια επιπλέον ζεστασιά, γιατί πίσω από κάθε πρόταση νιώθεις έναν πατέρα που μιλά στο παιδί του με όλη του την καρδιά.

Αυτό που κάνει το "Όσα θα ήθελα να ξέρει ο γιος μου για τον κόσμο" εξαιρετικό είναι ότι δεν απευθύνεται μόνο στον γιο του Backman. Σε λίγες σελίδες, αρχίζεις να σκέφτεσαι τον δικό σου πατέρα — τι σου είπε, τι δεν πρόλαβε να σου πει, τι ήθελε ίσως να σου γράψει και δεν το έκανε ποτέ. Και αν είσαι γονιός, ή σκέφτεσαι να γίνεις, σε κάνει να φανταστείς τον εαυτό σου στη θέση του — τι γράμμα θα έγραφες εσύ.

Είναι ένα από εκείνα τα βιβλία που δεν χρειάζεται να είσαι σε συγκεκριμένη στιγμή της ζωής σου για να σε αγγίξουν. Σε αγγίζουν ανεξαρτήτως.

👍 Η ευρηματικότητα των ιστοριών

👎 Δύσκολο να βρεις κάτι να προσάψεις — ίσως μόνο ότι τελειώνει πολύ γρήγορα

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Συμφωνία Ζωής

Υπάρχουν βιβλία που δεν ξέρεις πού να τα τοποθετήσεις — δεν είναι παιδικά, δεν είναι ακριβώς για ενήλικες, και τελικά συνειδητοποιείς ότι αυτό είναι ακριβώς το νόημά τους.

Η "Συμφωνία Ζωής" είναι ένα παραμύθι — και ο Fredrik Backman δεν το κρύβει. Η ιστορία κινείται σε έναν κόσμο όπου τα συναισθήματα, οι επιλογές και τα όνειρα παίρνουν υλική υπόσταση, όπου οι άνθρωποι κάνουν κυριολεκτικά συμφωνίες για τη ζωή τους. Το πλαίσιο είναι φανταστικό, αλλά αυτό που λέει μέσα από αυτό είναι βαθιά ανθρώπινο — για τις επιλογές που κάνουμε, για αυτά που θυσιάζουμε, για το τι σημαίνει να ζεις μια ζωή που πραγματικά σου ανήκει.

Ο Backman έχει ένα σπάνιο χάρισμα: να σε κάνει να χαμογελάς και να σε συγκινεί στην ίδια σελίδα, μερικές φορές στην ίδια πρόταση. Εδώ αυτό το χάρισμα είναι παρόν — η γραφή του είναι άμεση, τρυφερή, με χιούμορ που δεν χτυπάει ποτέ δυνατά αλλά αφήνει πάντα ένα χαμόγελο. Δεν είναι το πιο σύνθετο βιβλίο του, αλλά έχει μια καθαρότητα που λίγα βιβλία τολμούν.

Για μικρά και μεγάλα παιδιά — και για όλους όσους έχουν ξεχάσει ότι ανήκουν και στις δύο κατηγορίες.

👍 Η ισορροπία ανάμεσα σε χιούμορ και συγκίνηση

👎 Όσοι αναζητούν πιο σύνθετη αφήγηση ίσως το βρουν πολύ απλό

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩