Ο ανυπόφορος γκαούτσο

Το έχω πει και θα το ξαναλέω. Μια χρονιά χωρίς ένα καινούριο βιβλίο του Roberto Bolaño είναι μια χαμένη χρονιά. Δυστυχώς, φέτος (2024) εκδόθηκε στα Ελληνικά το τελευταίο βιβλίο που άφησε αυτός ο σπουδαίος συγγραφέας, έτοιμο προς έκδοση και αποτελείται από τέσσερα διηγήματα αυτόνομα, άλλα δύο που συνδεέονται με τον κλασικό τρόπο του συγγραφέα και δύο διαλέξεις περί λογοτεχνίας, ζωής και μια κριτική προς τους σύγχρονους Ισπανούς συγγραφείς της τότε εποχής, "Ο ανυπόφορος γκαούτσο". 

Αν και εκδόθηκε το 2003 για πρώτη φορά, ακόμα και σήμερα τα λεγόμενα του Μπολάνιο παραμένουν επίκαιρα. Ο Χιλιανός συγγραφέας έβλεπε όλη τη ζωή του συνυφασμένη με τη λογοτεχνία και το πάθος του για γράψιμο φαίνεται ακόμα και στην πλοκή των ιστοριών του. 

Τα τέσσερα διηγήματα, με προεξάρχον το ομώνυμο είναι ιστορίες τις οποίες θα μπορούσε να έχει σκεφτεί και να γράψει σε ένα μονάχα βράδυ. Ο γοργός ρυθμός και η συνεχόμενη αλληλουχία των γεγονότων δεν κουράζουν τον αναγνώστη παρά τον παρακινούν να ρουφήξει και την επόμενη σελίδα.

Ειδική μνεία αξίζει να γίνει στις διαλέξεις του Μπολάνιο, τις οποίες τελειώνοντάς τες θες να πιάσεις ξανά όλο το έργο του από την αρχή για να δεις όλα αυτά που συνοψίζει η κοσμοθεωρία του. 

Είπαμε, μια χρονιά χωρίς ένα "καινούριο" βιβλίο του Roberto Bolaño είναι μια χαμένη χρονιά. 

👍Οι δύο συνδεδεμένες ιστορίες του Μπολάνιο είναι το κλου του βιβλίου
👎Η κριτική προς του Ισπανούς συγγραφείς της εποχής εκείνης ίσως να μην ενδιαφέρει το λογοτεχνικό κοινό της Ελλάδας, αφού πλέον κυκλοφορούν ελάχιστα από τα βιβλία τους.

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

 

1795 - Η ώρα της κάθαρσης

Ακολουθώντας πιστά τη χρονολογική σειρά των γεγονότων που εξελίσσονται στη σκοτεινή Στοκχόλμη που έχει αριστοτεχνικά υφάνει ο Niklas Natt och Dag, έρχεται το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας που μας κράτησε συντροφιά τον τελευταίο καιρό. 

Μετά τα 1793 και 1794 έφτασε η ώρα να ολοκληρώσουμε την περιπλάνησή μας στις πιο σκοτεινές γωνιές της Στοκχόλμης του 18ου αιώνα μέσα από το "1795 - Η χρονιά της κάθαρσης",  ένα ιστορικό μυθιστόρημα με αστυνομική εσάνς. Οι χαρακτήρες που γνωρίσαμε στα προηγούμενα μέρη της σειράς καλούνται να αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις με προεξάρχοντα τον τον Μίκελ Κάρντελ, τον βασανισμένο, μονόχειρα πρώην φρουρό,ενώ ιδιαίτερο ενδιάφερον - και για μένα προσωπικά μεγαλύτερο από αυτό της κεντρικής αφήγησης- έχει η τροπή της ιστορίας της Άννα Στίνα Κναπ, καθώς η ίδια βλέπει τη ζωή της να καταστρέφεται σε ένα έτος. 

Καμία εξέλιξη ως προς το συναισθηματικό κομμάτι, καθώς ο συγγραφέας - θεωρώ από επιλογή και όχι από ανικανότητα -  χειρίζεται τους πρωταγωνιστές σκληρά κάνοντας τον αναγνώστη να μην συμπονέσει περισσότερο από το βασικό επίπεδο κανένα από δαύτους. 

Ολοκληρώνοντας κανείς την ανάγνωση της τριλογίας, αισθάνεται αναγκαία την παρόρμηση να ξαναζήσει τη Στοκχόλμη του Natt och Dag, μέσα από τα δικά του μάτια για να δει πόσο άλλαξε το σκοτεινό αυτό τοπία τα τελευταία χρόνια. 

👍Η εξέλιξη της ιστορίας της Άννα Στίνα Κναπ
👎Η επαναλαμβανόμενη αναφορά στην πυρκαγιά της Κοπεγχάγης με τον ίδιο τρόπο κουράζει

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Υ.Γ. Ο δαίμων του τυπογραφείου στις πάντα προσεκτικές εκδόσεις Μεταίχμιο χτύπησε και στο τρίτο μέρος της τριλογίας καθώς ακόμα οι αναγνώστες αναζητούμε τα κεφάλαια 26, 27, 28 και 30 στο Τρίτο μέρος του βιβλίου, για να τους δώσουμε σημασία όπως μας προτρέπει ο μεταφραστής κ. Γρηγόρης Κονδύλης. 

 

1794 - Οι σκοτεινές μέρες της Στοκχόλμης

Στα ημερολόγια, μετά το 1793, ακολουθεί το 1794 και επειδή ποιοι είμαστε εμείς για να αποκλίνουμε από το χρόνο, όπως τον έχουν ορίσει οι επιστήμονες, συνεχίσαμε το ταξίδι μας στην ανάγνωση με το επόμενο βιβλίο της τριλογίας του Σουηδού Niklas Natt och Dag, "1794 - Οι σκοτεινές μέρες της Στοκχόλμης".

Ακολουθώντας το ίδιο μοτίβο με το προηγούμενο βιβλίο, ο Σουηδός συγγραφέας έχει χωρίσει την πλοκή σε τέσσερα μέρη, κάθε ένα από τα οποία αντιστοιχεί σε μια εποχή του χρόνου. Ξεκινάμε με την ιστορία αγάπης δύο νέων, η οποία δεν θα εξελιχθεί πολύ καλά και αυτό είναι κάτι που αποπνέει από τις πρώτες κιόλας σελίδες. 

Γνώριμα πρόσωπα από το πρώτο βιβλίο της σειρά επιστρέφουν για να διαλευκάνουν ένα φόνο που οδήγησε έναν άνθρωπο στο νοσοκομείο - ένα βήμα πριν το τρελάδικο - και τους γονείς του θύματος σε μια ζωή γεμάτη θλίψη, οδύνη και απορία. 

Διάφορες ιστορίες μπλέκονται περίτεχνα κάτω από τα σκοτεινά σοκάκια της Στοκχόλμης, η οποία φαντάζει πιο "ζωντανή" από ό,τι ένα χρόνο πριν. Το μυστήριο εν τέλει λύνεται, αλλά οι ιστορίες των πρωταγωνιστών αναμένεται να ολοκληρωθούν στο τρίτο βιβλίο της σειράς. 

Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με ιστορικές αναφορές για τη Στοκχόλμη κατά τα ύστερα χρόνια του 18ου αιώνα που θα αρέσει ιδιαίτερα στους φίλους του είδους. 

👍Η ανάπτυξη των ιστοριών των πρωταγωνιστών που είχαμε γνωρίσει στο πρώτο βιβλίο της σειράς
👎Η "ανατροπή" που είναι τόσο προφανής που περιμένεις γύρω στις 500 σελίδες απλά για να επιβεβαιωθείς

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

 

1793 - Τότε που βασίλευε η βία

Μετά από δύο γιαπωνέζικα μυθιστορήματα, τι καλύτερο από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με ιστορικό υπόβαθρο από σκανδιναβό συγγραφέα που έχει αποσπάσει εξαιρετικές κριτικές και έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα ανά τον κόσμο; 

Αυτό σκέφτηκα κι εγώ και έπιασα στα χέρια μου το "1793 - Τότε που βασίλευε η βία" του Σουηδού Niklas Natt och Dag. Έλα, όμως, που το "αστυνομικό μυθιστόρημα" είναι το πρόσχημα και το μυθιστόρημα αποτελεί ένα κατεξοχήν ιστορικό μυθιστόρημα που για να γίνει πιασάρικο έχει ως κεντρική ιδέα την ανακάλυψη του δολοφόνου ενός ακρωτηριασμένου πτώματος. 

Αυτή η σκηνή σημαδεύει το πρώτο μέρος του βιβλίου και θα το συνοδεύσει αόρατα μέχρι το τέταρτο μέρος, κάθε ένα από τα οποία περιγράφει μια διαφορετική ιστορία καλώντας τον αναγνώστη να φτάσει ως το τέλος για να ανακαλύψει το μακάβριο μυστικό που κρύβεται και να φτάσει στην κάθαρση, από την οποία  - όσο και να το θέλουν - απέχουν οι τέσσερις πρωταγωνιστές του βιβλίου παρασάγγας. 

Οι αληθοφανείς περιγραφές της Στοκχόλμης κατά την διάρκεια του πιο παγωμένου, καταγεγραμμένα, έτους, σε μια από τις πιο ταραχώδεις στιγμές της ιστορίας της είναι πιο φρικιαστικές και από τα αιματηρά γεγονότα που συμβαίνουν στις 550 σελίδες του μυθιστορήματος. 

Μια ιστορία που δεν σε αφήνει να ξεκολλήσεις, η οποία θα εκτιμηθεί κυρίως από όσους αρέσκονται να διαβάζουν ιστορικά μυθιστορήματα. 

👍Οι ζωντανές περιγραφές της Στοκχόλμης του 18ου αιώνα
👎Η υπερβολική στόχευση στην αληθοφάνεια των γεγονότων ίσως στερεί τον συναισθηματισμό στους χαρακτήρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Υ.Γ. Ο δαίμων του τυπογραφείου στις πάντα προσεκτικές εκδόσεις Μεταίχμιο χτύπησε στην εισαγωγική σελίδα του τρίτου μέρους και το "1793" έγινε "1973". 

 

Άρωμα Πάγου

Μετά το "Ξενοδοχείο Ίρις" της Yoko Ogawa σειρά είχε το "Άρωμα Πάγου". Ο αρωματοποιός Χιρογιούκι πεθαίνει και η σύντροφός του, Ρυόκο, ξεκινάει ένα ταξίδι αναζήτησης του παρελθόντος του. Στην πορεία συνειδητοποιεί ότι η ίδια γνωρίζει ελάχιστα για εκείνον και όσο περισσότερο σκάβει, τόσο περισσότερο οι αναμνήσεις την λερώνουν. 

 Για εκείνη ήταν ένας τακτικός, στοργικός σύντροφος με ικανότητα στην απομνημόνευση μυριάδων διαφορετικών οσμών, μια ικανότητα ιδιαίτερα χρήσιμη στη ζωή του. Για τον υπόλοιπο κόσμο ήταν μια μαθηματική ιδιοφυΐα, η οποία σταμάτησε την καριέρα μετά από ένα συμβάν σε ένα μαθηματικό διαγωνισμό, το οποίο την σημάδεψε. Άριστος πατινέρ προκαλόύσε τον θαυμασμό σε όσους τον συναντούσαν στο αγαπημένο το παγοδρόμιο. 

Η Yoko Ogawa μέσω της αναζήτησης της Ρυόκο μας εξαναγκάζει να αναλογιστούμε πόσα λίγα είναι τα θραύσματα μιας ζωής που αφήνουν σημάδια στους ανθρώπους γύρω μας, ακόμα και αν ο λόγος της στο βιβλίο δεν μας κάνει να συμπονούμε την πρωταγωνίστρια για την απώλεια του συντρόφου της. Ίσως έτσι είναι οι Ιάπωνες.

Ένα βιβλίο για την απώλεια, γεμάτο μυρωδιές, που διαβάζεται εύκολα. 

👍Ένα ταξίδι ως την Πράγα, πολύ όμορφο και καθόλου επιτηδευμένο
👎Η έλλειψη οποιασδήποτε συμπόνιας για το χαμό του συντρόφου της πρωταγωνίστριας

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

Ξενοδοχείο Ίρις

Η πρώτη μου επαφή με την Yoko Ogawa ήταν στο εξαιρετικό "Η αστυνομία της μνήμης", το οποίο πραγματικά με έκανε να αλλάξω τη γνώμη μου για τους Ιάπωνες συγγραφείς. Πιστεύοντας ότι και στα προηγούμενα βιβλία της η συγγραφέας δεν θα με απογοητεύσει, έπιασα το "Ξενοδοχείο Ίρις".

Από το οπισθόφυλλο, η υπόθεση δεν με κέρδισε -ίσα ίσα μου θύμισε τις Πενήντα αποχρώσεις του γκρι- αλλά πότε βασίστηκα σε ένα οπισθόφυλλο για να κρίνω ένα βιβλίο; Μια νεαρή κοπέλα ζει σε μια μικρή πόλη με τη μητέρα της, η οποία είναι φιλοχρήματη και διευθύνει το Ξενοδοχείο Ίρις. Η κοπέλα ανακαλύπτει τον "έρωτα" μέσα από τα μάτια ενός ηλικωμένου μεταφραστή, χάνοντας παράλληλα τον εαυτό της (ή ανακαλύπτοντάς τον), ενώ από την πρώτη σελίδα του βιβλίου θα έπρεπε να είχε "τρέξει" μακρία. Happy end δεν υπάρχει και σε αυτό που φαντάζει τόσο φυσιολογικό συμβάλλει ένας μουγγός ανηψιός. 

Γράφοντας τις παραπάνω σειρές συνειδητοποιώ ότι η ιστορία είναι εντελώς απλουστευμένη και δίχως επιπλέον νοήματα, ακόμα και η μικρή ανατροπή στο τέλος φαίνεται από μίλια μακριά. Μα πώς αλλιώς όταν η Ogawa με τον επαναλαμβανόμενο τρόπο που περιγράφει κάθε χαρακτήρα μας δίνει επακριβώς να καταλάβουμε τόσο για τον χαρακτήρα του όσο και για το ποιες είναι οι προθέσεις του. Το κάνει, όμως, με τόσο μαεστρικό τρόπο που οι 270 σελίδες του βιβλίου σε απορροφούν και δεν θες να το αφήσεις από τα χέρια σου. 

Αν κάποιος θέλει ένα εύκολο ανάγνωσμα με ξεκάθαρη αρχή, μέση και τέλος, το βιβλίο αυτό δεν θα τον απογοητεύεσει. 

👍Οι περιγραφές των προσωπικών σκηνών της πρωταγωνίστριας με τον ηλικιωμένο μεταφραστή
👎Η αχρείαστη προσθήκη του ανηψιού στην εξέλιξη της ιστορίας

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Άουστερλιτς

 

Από τις πρώτες σειρές του "Άουστερλιτς" του Georg-Winfred Sebald κατάλαβα ότι αυτό το βιβλίο είναι ιδιαίτερο και έχει αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές εξαιτίας της ιδιαιτερότητας στον τρόπο γραφής. 

Συγκεκριμένα, τα κεφάλαια απουσιάζουν, η ιστορία αλλάζει χρόνο, τόπο, πρόσωπα, ύφος χωρίς να σε προετοιμάσει, η αφήγηση είναι χειμαρρώδης και το μέγεθός του είναι τέτοιο που σε προκαλεί να μην το αφήσεις από τα χέρια γιατί δεν ξέρεις αν όντως στο σημείο που θες να σταματήσεις είναι όντως το τέλος εκείνης της μικρής ιστορίας που αποτελεί μέρος τη μεγαλύτερης ιστορίας που αποτελεί μέρος του ίδιου του βιβλίου, ή απλά σε ξεγέλασε ο Γερμανός συγγραφέας με τα καμώματά του. 

Ο συγγραφέας γνωρίζει τον Άουστερλιτς στον σταθμό τρένων της Αμβέρσας. Ο πρωταγωνιστής είναι ένας μοναχικός άνδρας που προσπαθεί να ανακαλύψει την αληθινή του ταυτότητα. Διατρέχοντας την Ευρώπης μέσα από τις μνήμες του μαθαίνουμε για την παιδική του ζωή και πώς από ένα χωριό της Τσεχίας έφτασε στην Ουαλλία. 

Μέσα από ενέργειες και φράσεις του, μαθαίνουμε καλύτερα την φιλοσοφία του για τη ζωή, όπως η αξεπέραστη θεωρία για το "μεγαλύτερο κατασκεύασμα του ανθρώπου", θεωρίες οι οποίες φαντάζουν καθόλου ξένες για έναν ταξιδιώτη της ζωής όπως αυτόν. Η περιγραφή των διάφορων τοπίων, αλλά και οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες δίνουν μια επιπλέον νότα μελαγχολίας στο παρελθόν που επανέρχεται στις ζωές μας.

Ένα μελαγχολικό βιβλίο που σε αφήνει με μια αίσθηση αισιοδοξίας. σίγουρα του αξίζει μια ανάγνωση. 

👍Η εναλλαγή του σκηνικού στο οποίο διαδραματίζονται κάθε φορά τα γεγονότα
👎Ο τρόπος γραφής δεν βοηθάει σε διαλείμματα κατά την ανάγνωση 

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩