Πάνω στα ποτάμια που κυλούν

Ο Πορτογάλος συγγραφέας Antonio Lobo-Antunes έγραψε ένα από τα πιο μαύρα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει. Όχι μαύρο μόνο για την κεντρική υπόθεση του βιβλίου - ένας άνθρωπος βρίσκεται στο δωμάτιο ενός νοσοκομείου, έχοντας διαγνωστεί με καρκίνο - αλλά γιατί στις δύο εβδομάδες ζωής που του απομένουν βλέπει όλη τη ζωή του να περνάει μπροστά από τα μάτια του, ενώ αυτός παραλληρεί υπό την επήρεια των φαρμάκων.

Η γραφή του Antonio Lobo-Antunes στο "Πάνω στα ποτάμια που κυλούν" δεν κυλάει ήρεμα σαν τις εκβολές του Αχέροντα κατά την καλοκαιρινή περίοδο, αλλά θυμίζει περισσότερο τον Αώο, το πιο άγριο ποτάμι της Γηραιάς Ηπείρου. Εμβόλιμες φράσεις, διαταράσσουν τη ροή της αφήγησης κάνοντας τον αναγνώστη να χάνεται αρκετές φορές, μην μπορώντας να συγκεντρωθεί χωροχρονικά. 

Ακόμα και αν η επιδίωξη του συγγραφέα ήταν αυτή, το αποτέλεσμα δεν τον δικαιώνει. Οι 270 σελίδες του βιβλίου φαίνονται πολύ περισσότερες από ό,τι είναι στην πραγματικότητα, ο κεντρικός χαρακτήρας κενός συναισθημάτων ακόμα και μπροστά στο τέλος, και (αυτές που θα έπρεπε να είναι) οι πιο συγκινησιακές καταστάσεις της πλοκής του μυθιστορήματος, γεμίζουν απλά μια παράγραφο, η οποία διακόπτεται από κάποια "άσχετη φράση" προκαλώντας δυσανασχέτηση. 

Αν δεν έχετε τάσεις ψυχοπλακώματος ή άπλετο ελεύθερο χρόνο, απλά αφήστε το καλαίσθητο εξώφυλλο των εκδόσεων Πόλις στο ράφι και προσπεράστε. 

👍Η πάντα προσεγμένη επιμέλεια των εκδόσεων Πόλις
👎Ο τρόπος γραφής προκαλεί επιπρόσθετη δυσφορία

Βαθμολογία: ✩✩

 

Σανταράμ

Γεγονός Νο.1. Ένα βιβλίο 940 σελίδων είναι αναντίρρητα ένα μεγάλο βιβλίο. 

Γεγονός Νο.2. Αν ζεις φυλακισμένος σε μεγάλη ηλικία, έχεις άφθονο χρόνο να γράψεις ένα μεγάλο βιβλίο.

Γεγονός Νο.3. Για να γράψεις ένα μεγάλο βιβλίο πρέπει ή να έχεις μεγάλη φαντασία ή να έχεις ζήσει μια ταραχώδη ζωή που θα σου προσφέρει αμέτρητο υλικό. 

Τα τρία παραπάνω σκέφτηκε και συνταίριαξε στο μυαλό του ο Gregory David Roberts και συνέγραψε μετά την τελευταία του σύλληψη στη Φρανκφούρτη το 1990 και κατά την έκτιση του υπόλοιπου της ποινής του στις φυλακές της Αυστραλίας. 

Ο τίτλος που επέλεξε για αυτό ήταν "Σανταράμ" (δηλαδή ο «άνθρωπος της ειρήνης») και ουσιαστικά πρόκειται για ένα ημιαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα για την ζωή, τα πάθη, τις περιπέτειες και την κατάληξη του Αυστραλού συγγραφέα, ο οποίος έζησε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στην Ινδία, την Ιταλία της Ασίας, την οποία παρουσιάζει γλαφυρά μέσα από τις ζωντανές αφηγήσεις του, ενώ ο ίδιος αντιμετωπίζει από τις μικρότερες, καθημερινές δυσκολίες έως και τεράστια προβλήματα. 

Ο τεράστιος όγκος του βιβλίου, ο πυκνογραμμένος λόγος και τα μεγάλα κεφάλαια ίσως αποτελέσουν ανασταλτικούς παράγοντες για επίδοξους αναγνώστες, αλλά όποιος καταπιαστεί με αυτό θα δει αμέσως ότι η ροή κυλάει αρκετά γρήγορα. Οι λάτρεις την ινδικής κουλτούρας θα το λατρέψουν. 

Ομολογώ ότι δεν έχω Apple TV και δεν γνώριζα για την ύπαρξη της ομώνυμης σειράς, η οποία ολοκληρώθηκε άρον άρον μετά (κατά την διάρκεια για να είμαστε πιο ακριβείς) την πρώτη σεζόν. Η απότομη διακοπή της δεν έκανε καμία εντύπωσ. Ακόμα, βέβαια, αναρρωτιέμαι πώς το Slumdog Millionaire απέσπασε οχτώ βραβεία Όσκαρ. Άβυσσος η ψυχή των Αμερικανών. 

👍Οι περιγραφές της ζωής στις φυλακές και των μαχών στο Αφγανιστάν
👎Το βιβλίο χρειαζόταν μοντάζ πριν εκδοθεί, τώρα είναι αργά

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

 

UFO 78

Έχοντας τελειώσει πρόσφατα το Προλετκούλτ, το προτελευταίο βιβλίο των Wu Ming, είχα μέσα μου μία έντονη παρόρμηση να τελειώνω με αυτούς την κολεκτίβα Ιταλών συγγραφέων οι οποίοι τα πρώτα χρόνια της δράσης τους έκαναν πολύ ντόρο εντός των συνόρων και σύντομα η φήμη τους επεκτάθηκε και στον υπόλοιπο κόσμο. 

Η παρόρμηση αυτή προερχόταν αφενός από το αίσθημα του ανολοκλήρωτου που υπήρχε καθώς έλειπε μόνο ένα βιβλίο, το πιο πρόσφατο των Wu Ming για να ολοκληρώσω την ανάγνωση όλων των βιβλίων που έχουν γράψει, αφετέρου από το αίσθημα της απογοήτευσης για το ότι το Προλετκούλτ δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες μου. 

Έτσι, έπιασα το UFO 78 και τελείωσα με τις 500 και πλέον σελίδες του μέσα σε δύο μέρες. Η δράση εξελίσσεται σε διαφορετικά μέρη, ενώ αρκετοί χαρακτήρες κάνουν το πέρασμα τους, προσφέροντας κάτι στην ιστορία που έχουν "σκαρφιστεί" οι Wu Ming. Κατά την προσφιλή τους τακτική, καταπιάνονται από ένα ιστορικό γεγονός (στην συγκεκριμένη περίπτωση, περισσότερα του ενός) και το συνδυάζουν με στοιχεία μυθοπλασίας. 

Το μαγικό με το UFO 78 δεν είναι ότι δεν μπορείς εύκολα να ξεχωρίσεις το τι είναι πραγματικότητα και συνέβη όπως ακριβώς το περιγράφουν στο βιβλίο, το οποίο μοιάζει με ιστορικό ρεπορτάζ και τι αποτελεί φανταστική αναφορά. Στην τελική, όμως, είναι το τελευταίο που μας ενδιαφέρει. Τι μας νοιάζει πώς εξελίχθηκε η ιστορία του Γιάκοπο και της Μαργκερίτα,, αν ισχύουν όσα ακολούθησαν της απαγωγής του Άλντο Μόρο από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες, αν υπάρχει στα αλήθεια η Θάνουρ, αν όντως το 1978 καταγράφηκαν στην Ιταλία οι περισσότερες αναφορές για θέαση ΑΤΙΑ και απαγωγή από εξωγήινους;

Όλες οι παραπάνω ιστορίες δένονται αριστοτεχνικά μεταξύ τους και προσκαλούν τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι σε μία διαταραγμένη ιστορική περίοδο της Ιταλίας, χάνοντας, όμως,  την ευκαιρία να ξεχωρίσει στο είδος του. 

👍Η ξύλινη γλώσσα, χωρίς συναισθηματισμούς, συμβάλει στην ρεπορταζιακή εξέλιξη της ιστορίας
👎Το βιβλίο ουσιαστικά δεν ολοκληρώνεται αφήνοντας πολλές ανοιχτές εκκρεμότητες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

 

Προλετκούλτ

Το Προλετκούλτ (ρωσικά: Пролетку́льт, IPA: [prəlʲɪtˈkulʲt]), που αποτελεί λογοπαίγνιο των ρωσικών λέξεων "proletarskaya kultura" (προλεταριακή κουλτούρα), ήταν ένας πειραματικός σοβιετικός καλλιτεχνικός θεσμός που προέκυψε σε συνδυασμό με τη Ρωσική Επανάσταση του 1917. Ο οργανισμός αυτός, μια ομοσπονδία τοπικών πολιτιστικών συλλόγων και καλλιτεχνών της πρωτοπορίας, εκφράστηκε κυρίως στον εικαστικό, λογοτεχνικό και δραματικό τομέα. Το Proletkult φιλοδοξούσε να τροποποιήσει ριζικά τις υπάρχουσες καλλιτεχνικές μορφές δημιουργώντας μια νέα, επαναστατική αισθητική της εργατικής τάξης, η οποία αντλούσε την έμπνευσή της από την οικοδόμηση της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας στην καθυστερημένη, αγροτική Ρωσία.

Όλα αυτά τα ακαταλαβίστικα που παρατίθενται παραπάνω είναι ο ορισμός της έννοιας που αποτελεί τον τίτλο του ομώνυμου βιβλίο των Wu Ming. Το "Wu Ming", που στα κινέζικα σημαίνει "ανώνυμος", είναι ψευδώνυμο για μια ομάδα Ιταλών συγγραφέων που σχηματίστηκε το 2000 από ένα υποσύνολο της κοινότητας Luther Blissett (ναι, πήρε το όνομα της από τον υπέρτατο πρώην "ποδοσφαιριστή" στην Μπολόνια.

Η επαφή με τα βιβλία της εν λόγω ομάδας ξεκίνησε με τον "Εκκλησιαστή", ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα, όχι μόνο των ίδιων, αλλά και των τελευταίων ετών γενικότερα. Η μίξη ιστορικών γεγονότων με μυθοπλασία είναι αυτό που κάνει τα βιβλία της συγκεκριμένης ομάδας εύκολα στην ανάγνωση. 

Η παγίδα στην οποία έχουν πέσει στο "Προλετκούλτ" είναι ότι η συγκεκριμένη ιστορία ενδιαφέρει ελάχιστους και ακόμα λιγότερους εντός της ελληνικής επικράτειας. Κεντρικός ήρωας είναι ο Αλεξάντερ Μπογκντανόφ, σύντροφος του Λένιν, του Τρόστσκυ και του Στάλιν, και ένας από τους πρώτους μαρξιστές θεωρητικούς διανοούμενους, οι οποίοι έμειναν πιστοί μέχρι το τέλος στην ιδεολογία μη βάζοντας νερό στο κρασί τους μπρος στην εξουσία. Τουλάχιστον, έτσι αποτυπώνουν τη φανταστική (;) ιστορία του, η οποία λαμβάνει χώρα το 1927 στη Μόσχα, οι Wu Ming. 

Μπλέκοντας περίτεχνα στοιχεία από τη ζωή εκεί, την πάλη του Μπογκντανόφ με το απαλλοτριωμένο από τις εκπεσούσες αξίες του σύστημα, αντλώντας στοιχεία από το βιβλίο του "Κόκκινος Πλανήτης" και μεταφέροντας την δράση μεταξύ γης και διαστήματος (όπως έχουμε δει τον Dan Simmons να το κάνει εξαιρετικά στο "Ίλιον") καταλήγει στην ύστατη φυγή του Μπογκντανόφ, έχοντας αναπτύξει σε επαρκή βαθμό την ιδιοσυγκρασία και τον τρόπο σκέψης του.

Ένα βιβλίο που θα αρέσει στους μυημένους στην προλεταριακή κουλτούρα και θα προκαλέσει (;) τον αναγνώστη σε περαιτέρω έρευνα. 

👍Η περιγραφή του τέλους του κεντρικού χαρακτήρα
👎Το στενό πλαίσιο στο οποίο κινείται η ιστορία του βιβλίου

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

Ο Καστανάνθρωπος

Ένα βιβλίο σαν δώρο, είναι πάντα ένα καλό βιβλίο. Ο παραπάνω κανόνας έχει φυσικά τις εξαιρέσεις του, αλλά ευτυχώς σε αυτή την περίπτωση κάτι τέτοιο δεν ίσχυσε.

Ομολογώ ότι δεν είχα ιδέα για την σειρά που παίζει στην πλατφόρμα Netflix βασισμένη στον Καστανάνθρωπο του Δανού συγγραφέα Soren Sveistrup, αλλά πραγματικά η πρώτη μου σκέψη ολοκληρώνοντας το δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου με έκαναν να σκεφτώ ότι αυτή η ιστορία προορίζεται για τη μεγάλη οθόνη. Η δράση του είναι αρκετά γρήγορη και στακάτη, ενώ οι διάλογοι προωθούν την πλοκή χωρίς να σκαλίζουν βαθύτερα στους χαρακτήρες. Οι υπόλοιπες παράγραφοι κάθε κεφαλαίου συνθέτουν το χωροχρονικό σκηνικό στο οποίο διαδραματίζεται η ιστορία του βιβλίου, χωρίς να σε μπερδεύουν και να αποσπούν την προσοχή. 

Όπως συμβαίνει και σε άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα, ένας ντεντέκτιβ παραδομένος στα πάθη του, "αναγκάζεται" να συνεργαστεί με μία παθιασμένη αστυνομικό, η οποία θέλει να ανοίξει τα φτερά της για άλλες πολιτείες και άλλες υπηρεσίες. Αυτό το αταίριαστο δίδυμο θα οδηγηθεί στην λύση του μυστηρίου, με ένα εντελώς άτσαλο τρόπο - και πάλι καλά να λέμε - μη προσφέροντας το αίσθημα ανατροπής που έχουμε δει σε άλλες αστυνομικές ιστορίες. 

Ο κακός, αν και κανείς δεν τον υποπτεύεται, εν τέλει αποκαλύπτεται ως αυτόν που είχαμε φανταστεί στην αρχή. Αν η παραπάνω πρόταση σας μπέρδεψε, τότε καλύτερα να ξαναδιαβάσετε τον τρόπο με τον οποίο είχε εξαφανίσει τόσα χρόνια τα ίχνη του, γιατί αλλιώς με την πρώτη δεν θα το καταλάβετε.

Εν κατακλείδι, ένα στιβαρό, αστυνομικό μυθιστόρημα, ποτισμένο από δανέζικη κουλτούρα, το οποίο σας καλεί να διαβάσετε μονορούφι τις 600 και πλέον σελίδες του. Προσοχή όταν επιλέγετε κάστανα, όσο πιο τυχαία, τόσο πιο υγιεινά.

👍Η καταιγιστική ροή που δεν κουράζει 
👎Η παγίδα που πέφτουν οι συγγραφείς όταν γράφουν γυναικείους χαρακτήρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Το Νυχτόσπιτο

Εδώ και κάτι μέρες -που τώρα πια φαίνονται σαν αιώνας- έπιασα στα χέρια μου το πιο πρόσφατο εκδοθέν βιβλίο του αγαπημένου Jo Nesbo, "Το Νυχτόσπιτο", μια ιστορία εκτός της σειράς με τον ντεντέκτιβ Χάρι Χόλε. 

Κατά καιρούς ο Νορβηγός συγγραφέας και εν δυνάμει συνάδελφος - αν και αυτός τα παράτησε νωρίς- έχει καταπιαστεί με διάφορες άλλες ιστορίες, παράλληλα με τα αστυνομικά μυθιστορήματα που γράφει. Άλλες είναι εξαιρετικές, όπως το "Αίμα στο χίονι" και το "Κυνηγοί Κεφαλών" και άλλες απογοητεύουν, όπως το "Μάκβεθ" και το "Νησί των αρουραίων". 

Ξεκινώντας το Νυχτόσπιτο, ήλπιζα να βρεθώ κάπου ανάμεσα, όπως στο Βασίλειο, καθώς η περιγραφή από το οπισθόφυλλο, αλλά και η υπέρ το δέον αναφορά στην τρομακτική ιστορία που σκαρφίστηκε ο Nesbo δεν με είχαν πείσει. 

Το βιβλίο ξεκινάει σαν μια τυπική ιστορία του Στίβεν Κινγκ με την πραγματικότητα να μπλέκεται με το μεταφυσικό, χωρίς να φαίνεται παράλογο. Ένα ακουστικό κάπου στη μέση του πουθενά ρουφάει ανθρώπους. Σε αντίθεση με άλλες ιστορίες του Νέσμπο, οι σελίδες δεν ρουφιούνται με τον ίδιο τρόπο και η αγωνία δεν ανεβαίνει κάθε φορά που τελειώνει ένα κεφάλαιο. 

Χωρισμένο σε τρία μέρη με το πρώτο, το εισαγωγικό, να καλύπτει περί τα τρία πέμπτα της έκτασης, φτάνοντας στο τρίτο - και το καλύτερο με διαφορά - μέρος του βιβλίου νιώθεις πως μια ενδιαφέρουσα ιδέα θέλει λιγότερη τετράγωνη λογική και επεξήγηση και περισσότερη "μαγεία" για ενηλίκους. 

Εν κατακλείδι, όποιος σας πει ότι ενθουσιάστηκε με το Νυχτόσπιτο, του αξίζει να τον ρουφήξει ένα ακουστικό. Για τους υπόλοιπους θαρραλέους, αν είστε φαν του είδους ή του Νέσμπο δεν θα σας χαλάσει μια δοκιμή. 

👍Το τρίτο μέρος του βιβλίου
👎Οι αστείες σκηνές μαγείας

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩

Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε

Είχα καιρό να πίασω ένα βιβλίο για να συνεχίσω με προσήλωση το στόχο που έχω βάλει από το τέλος της προηγούμενης χρονιάς για να μειώσω τη στίβα με τα αδιάβαστα βιβλία που υπάρχει στο σπίτι. Αν και είχα αποφασίσει πριν αρχίσω το "Κρέας για τους λύκους" ότι το επόμενο θα ήταν το "Όλο το φως που δεν μπορούμε να δούμε" οι ρυθμοί του Μαίου με κράτησαν πίσω.

Όλα για κάποιο λόγο γίνονται και η αρχή του καλοκαιριού με βρήκε με ένα από τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς από την προσωπική μου λίστα ανάγνωσης. Ο Anthony Doerr στις 630 και πλέον σελίδες που απαρτίζουν το εν λόγω βιβλίο μας εξιστορεί τις ιστορίες δύο παιδιών, της Μαρί Λορ, η οποία ζει στη Γαλλία και του Βέρνερ, ο οποίος ζει στη Γερμανία. 

Από τα παραπάνω καταλαβαίνετε τις εκ διαμέτρου αντίθετες πορείες που θα ακολουθήσουν οι ζωές τους μέχρι να τα φέρει έτσι η μοίρα και να συναντηθούν. Πίστός ο Doerr στην εναλλαγή του τοπίου δράσης από κεφάλαιο σε κεφάλαιο και ακολουθώντας ένα φρενήρη ρυθμό σε αναγκάζει να τρέξεις και εσύ, όπως τρέχουν τα γεγονότα και οι εξελίξεις μέσα στο χρόνο για να προλάβεις να τελειώσεις το βιβλίο πριν την εισβολή των Γερμανών. 

Σε μια Ευρώπη που ρημάζεται, οι ζωές των νέων αυτών ανθρώπων αποτελούν μια σπίθα καλοσύνης και ελπίδας για το μέλλον του κόσμου. Είναι το φως που λείπει από τους σκοτεινούς καιρούς. 

Δίκαιο το βραβείο Πούλιτζερ για το 2015, όπως και το βραβείο λογοτεχνίας «Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction» το 2015. Για τη μεταφορά του σαν σειρά στο Netflix δεν μπορώ να έχω άποψη. 

👍Η εξέλιξη των χαρακτήρων δένει άψογα με την εξέλιξη των ιστοριών τους μέσα στο χρόνο
👎Το τέλος που ατυχώς θυμίζει Τιτανικό

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩