Περιστατικά από το ταβάνι

 

«Δεν χαζεύουμε πια.» Έτσι ξεκινά η περιγραφή του βιβλίου. Νομίζω αυτή η πρόταση συνοψίζει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τι είναι και τι θέλει να είναι αυτή η συλλογή διηγημάτων.

Ο Χρήστος Ωραιόπουλος γράφει "Περιστατικά από το ταβάνι", ιστορίες δηλαδή,  που φαίνεται να έχουν γεννηθεί ακριβώς εκεί όταν ο ίδιος ήταν ξαπλωμένος, κοιτώντας το ταβάνι, αφήνοντας τη μνήμη να αναδύει στιγμιότυπα από χρόνια που μυρίζουν φοιτητική εστία και πρώτες αγάπες. Έρωτες, άγχη, ανασφάλειες, θάνατος - οι ίδιες θεματικές επιστρέφουν από ιστορία σε ιστορία, συνδεδεμένες μεταξύ τους με έναν τρόπο που κάνει τη συλλογή να διαβάζεται σαν ένα ενιαίο σύμπαν παρά σαν ανεξάρτητα κείμενα.

Αυτή η αυτοβιογραφική χροιά είναι και το δυνατό και το αδύναμο σημείο του βιβλίου. Από τη μια, οι ιστορίες είναι αληθοφανείς - παραδόξως αληθοφανείς, θα έλεγα, ακριβώς επειδή δεν προσπαθούν να είναι τίποτα παραπάνω από αυτό που είναι. Από την άλλη, ο Ωραιόπουλος πασχίζει σε κάθε ιστορία να δώσει μια άλλη, λίγο διαφορετική διάσταση, και δεν το καταφέρνει πάντα. Κάποιες ιστορίες έχουν ενδιαφέρον, κάποιες άλλες λιγότερο.

Είναι το ιδανικό βιβλίο για το μετρό, ειδικά αυτό της Θεσσαλονίκης, καθώς ο χρόνος για να ολοκληρώσεις μια ιστορία είναι μικρότερος από αυτόν που χρειάζεται ο συρμός για να πάει από Βενιζέλου στην Αγία Σοφία. 

👍Η συνοχή του σύμπαντος που χτίζει

👎Η φιλοδοξία για κάτι παραπάνω δεν πάντα αποδίδει

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩

Ένας άντρας που τον λένε Ούβε

 

Το "Ένας άντρας που τον λένε Ούβε" είναι από εκείνα τα βιβλία που το οπισθόφυλλο υπόσχεται κάποια πράγματα και τα τηρεί. Θα κλάψεις. Θα γελάσεις. Και πιθανότατα και τα δύο ταυτόχρονα.

Ο Ούβε είναι ένας εκκεντρικός ηλικιωμένος κύριος που δυσκολεύεσαι να συμπαθήσεις εκ πρώτης όψεως καθώς είναι γκρινιάρης, άκαμπτος, εχθρικός απέναντι σε όλους και σε όλα. Ο Fredrick Backman όμως ακολουθεί μια έξυπνη αφηγηματική τακτική: εναλλάσσει το παρόν με το παρελθόν, κινούμενος ανάμεσα στη ζωή του Ούβε σήμερα και στον άνθρωπο που έγινε μέσα από τα χρόνια. Και όσο μαθαίνεις περισσότερα, τόσο περισσότερο αρχίζεις να καταλαβαίνεις και να αγαπάς αυτόν τον γκρινιάρη γείτονα που στην πραγματικότητα είναι ό,τι πιο αξιολάτρευτο έχεις συναντήσει ανάμεσα στις σελίδες.

Ο Backman εδώ ακολουθεί έναν πιο εύκολο δρόμο από άλλα βιβλία του - στηρίζεται στον κεντρικό ήρωα και αφήνει τον χαρακτήρα να κάνει τη δουλειά. Και λειτουργεί. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες δεν είναι απλώς συμπληρωματικοί, αλλά αποτελούν κομμάτι ενός σύμπαντος που ο Backman έχει χτίσει με υπομονή και αγάπη, και που αναγνωρίζεις αμέσως αν έχεις διαβάσει και άλλα βιβλία του.

Φεύγοντας από το τελευταίο κεφάλαιο, σκέφτεσαι τους γείτονές σου. Και αναρωτιέσαι αν κάποιος από αυτούς που δεν έχεις πάρει στα σοβαρά κρύβει μια ολόκληρη ζωή πίσω από την εκκεντρικότητά του.

👍 Ο Ούβε ως χαρακτήρας

👎 Η αφηγηματική τακτική είναι πιο προβλέψιμη σε σχέση με άλλα βιβλία του Backman

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Άνθρωποι με άγχος

Αυτό το βιβλίο ήταν ο λόγος που με έκανε να αργήσω να γράψω την κριτική για το "Η Μπριτ-Μαρί ήταν εδώ" - το άνοιξα αμέσως μετά και δεν μπορούσα να σταματήσω.

Μια αποτυχημένη ληστεία τράπεζας. Ένα διαμέρισμα προς πώληση. Οκτώ άγνωστοι μεταξύ τους που βρίσκονται ξαφνικά όμηροι. Αυτή είναι η αφετηρία και ο Fredrick Backman την εκμεταλλεύεται με τρόπο που δεν περιμένεις. Το "Άνθρωποι με άγχος" ξεφεύγει από τη νόρμα των προηγούμενων: περισσότερα κεφάλαια, κάποια ιδιαίτερα μικρά, δομή που θυμίζει κινηματογραφικό σενάριο. Δεν είναι τυχαίο που το Netflix πήρε τα δικαιώματα το 2021 και έφτιαξε την αντίστοιχη μίνι σειρά.

Οι χαρακτήρες είναι και πάλι το δυνατό χαρτί - αξέχαστοι, ζωντανοί, αν και εδώ ο Backman τους σπρώχνει λίγο περισσότερο προς την καρικατούρα από όσο χρειάζεται για να τους πιστέψεις απόλυτα. Σε αυτό το βιβλίο εντοπίζουμε, περισσότερα από τα άλλα βιβλία του ίδιου, να θίγονται και άλλα θέματα. Στερεότυπα επιβεβαιώνονται μέχρι να διαλυθούν, έντονη κοινωνική κριτική που κρύβεται κάτω από το χιούμορ, υπαρξιακά ζητήματα και άλλα πολλά τα οποία πρέπει να διαβάσετε το βιβλίο για να τα ανακαλύψετε μόνοι σας.

Και μετά υπάρχει η ανατροπή, την οποία ο Backman κρατά καλά κρυμμένη, τοποθετημένη τόσο κοντά στο τέλος που με λίγες σελίδες να απομένουν και ενώ σου έχει δώσει νωρίτερα τη "λύση" στο μυστήριο. 

👍 Η κινηματογραφική δομή της αφήγησης

👎 Οι χαρακτήρες κάποιες φορές είναι περισσότερο καρικατούρες από όσο χρειάζεται

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Η Μπριτ-Μαρί ήταν εδώ

Ομολογώ ότι άργησα να γράψω αυτή την κριτική. Όχι γιατί βαρέθηκα, αλλά γιατί μόλις έκλεισα το βιβλίο, άνοιξα αμέσως το επόμενο. Αυτό από μόνο του, νομίζω, λέει πολλά.

Η Μπριτ-Μαρί δεν είναι άγνωστη, την έχουμε συναντήσει ήδη στο βιβλίο "Η γιαγιά μου σας χαιρετά και ζητάει συγγνώμη", ως περιφερειακή φιγούρα που δύσκολα αγαπάς. Εδώ παίρνει γίνεται πρωταγωνίστρια, ως μια εκκεντρική γυναίκα που έχει περάσει τη ζωή της στη σκιά των άλλων και που, στα εξήντα της κάτι, βρίσκεται ξαφνικά μόνη και αναγκάζεται να ξαναβρεί τον εαυτό της. Το πώς το κάνει σε ένα μικρό, ξεχασμένο χωριό που λέγεται Μποργ, με μια παιδική ποδοσφαιρική ομάδα και ανθρώπους που κανείς άλλος δεν θα κοιτούσε δύο φορές είναι η ουσία του βιβλίου.

Ο Fredrick Backman ξέρει να γράφει χαρακτήρες. Και το κάνει καλά. Ξέρει να γράφει ιστορίες. Και αυτές τις γράφει καλά. Και ξέρει να σε κάνει να γελάς και να δακρύζεις μέσα από ιστορίες που δεν σε απασχολεί αν είναι αληθοφανείς - γιατί νιώθουν αληθινές, και αυτό αρκεί. Κανένας χαρακτήρας δεν είναι παράταιρος, κανένας δεν υπάρχει τυχαία. Ακόμα και οι πιο περιφερειακοί κουβαλούν κάτι δικό τους στο "Η Μπριτ-Μαρί ήταν εδώ".

Φοβήθηκα λίγο ότι ο ενθουσιασμός μου θα κόπαζε με τον καιρό. Δεν κόπασε. Το βιβλίο μένει χαραγμένο στη μνήμη μου, οι χαρακτήρες, το Μποργ, η αίσθηση ότι κάπου σε εκείνη τη γωνιά του κόσμου, μακριά από τη βουή, θα μπορούσες κι εσύ να κάθεσαι και να βλέπεις μπάλα.

👍 Οι χαρακτήρες του βιβλίου
👎 Ίσως σε κάποιους να φανεί η Μπριτ-Μαρί κουραστική

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Η γιαγιά μου σας χαιρετά και ζητάει συγγνώμη

 

Ο Fredrik Backman έχει αποδείξει ότι ξέρει να γράφει για ανθρώπους που δεν ταιριάζουν με τον κόσμο γύρω τους. Στο βιβλίο του "Η γιαγιά μου σας χαιρετά και ζητάει συγγνώμη" το κάνει δύο φορές, μία για κάθε γενιά.

Η Έλσα είναι σχεδόν οκτώ χρονών και δεν ταιριάζει σε αυτόν τον κόσμο. Η γιαγιά της είναι ο μόνος άνθρωπος που την καταλαβαίνει, μια ιδιόρυθμη, αναρχική, ηλικιωμένη που της αρέσει να διηγείται παραμύθια για ένα φανταστικό βασίλειο όπου όλα έχουν νόημα. Όταν η γιαγιά φεύγει νωρίς, αφήνει πίσω της μια σειρά από γράμματα, ουσιαστικά ένα παιχνίδι κυνηγητού που οδηγεί την Έλσα από γείτονα σε γείτονα, αποκαλύπτοντας ιστορίες που δεν ήξερε ότι υπήρχαν.

Αυτό που κάνει το βιβλίο εξαιρετικό είναι η απόλυτη φυσικότητα με την οποία ο Backman μπλέκει τα πάντα μαζί: το χιούμορ με τον πόνο, το φανταστικό με το αληθινό, τις παιδικές στιγμές με τις βαριές αλήθειες των ενηλίκων. Και το κάνει με τέτοια άνεση που δεν δίνεις καν σημασία στις εναλλαγές. Η ιστορία σε παρασύρει και δεν σε αφήνει να σκεφτείς πού βρίσκεσαι. Ενώ η απώλεια της γιαγιάς συμβαίνει αρκετά νωρίς, η ίδια είναι παρούσα σε κάθε σελίδα μέσα από τα γράμματά της, τις ιστορίες της, τον τρόπο που έχει αφήσει το αποτύπωμά της σε κάθε άνθρωπο γύρω της.

Το τέλος είναι αναμενόμενο, αν και δεν έχει σημασία. Γιατί με τον Backman, το ταξίδι είναι πάντα πιο σημαντικό από τον προορισμό.

👍 Η φυσική εναλλαγή χιούμορ και συγκίνησης

👎 Το τέλος είναι προβλέψιμο, αν και αυτό δεν αφαιρεί τίποτα από τη μαγεία του

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; - Ναι!

 

Υπάρχει μια κατηγορία βιβλίων που δύσκολα κρίνεις δίκαια: αυτά που διασκεδάζουν ενώ διδάσκουν. Γιατί αν τα κρίνεις ως λογοτεχνία, μοιάζουν ελαφριά. Αν τα κρίνεις ως επιστήμη, μοιάζουν ανεπαρκή. Κι όμως, κάνουν κάτι που λίγα βιβλία καταφέρνουν: σε κάνουν να θέλεις να μάθεις περισσότερα.

Ο Θεόδωρος Παπακώστας, διδάκτωρ κλασικής αρχαιολογίας, επιστρέφει με την ίδια αφηγηματική τεχνική που έχει κάνει αναγνωρίσιμο το έργο, τον διάλογο. Στο "Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; - Ναι!" βρισκόμαστε και εμείς σε κάποιο λιμάνι, περιμένοντας το πλοίο, όπως οι τρεις πρωταγωνιστές, μας ταξιδεύουν στο χρόνο διαμέσου των σημαντικότερων ελληνικών αποικιών της Μεγάλης Ελλάδας. Ο ιστορικός είναι ο γνώστης, αυτός που κρατά το νήμα και μεταφέρει τη γνώση — αλλά το κάνει με τρόπο που δεν θυμίζει ποτέ διάλεξη. Οι πιο σπαρταριστές ιστορίες εκείνης της εποχής και περιοχής αφηγούνται με χιούμορ, ζωντάνια και αγάπη για το αντικείμενο.

Είχα κρίνει τον Παπακώστα πιο αυστηρά στο προηγούμενο βιβλίο του — Ένας Αιγύπτιος, ένας Βαβυλώνιος και ένας Βίκινγκ μπαίνουν σε ένα μπαρ — αλλά εδώ η αφηγηματική τεχνική λειτουργεί άψογα. Ο διάλογος δεν είναι απλώς όχημα για τη μεταφορά πληροφοριών, είναι το ίδιο το βιβλίο. Και όταν ο κεντρικός ήρωας αναφωνεί «Σοβαρούς μας βαριέστε, χιουμορίστες μας κράζετε. Έτσι δεν μας θέτε, αλλιώς δεν μας θέτε, πώς μας θέτε τέλος πάντων;», νιώθεις ότι ο συγγραφέας μιλά και για τον εαυτό του — και έχει δίκιο.

Για όσους αγαπούν την αρχαία ιστορία αλλά δεν αντέχουν την ακαδημαϊκή σοβαροφάνεια, αυτό είναι ακριβώς το βιβλίο που χρειάζονται.

👍 Η διασκεδαστική αφηγηματική τεχνική, οι σπαρταριστές ιστορίες, η αγάπη του συγγραφέα για το αντικείμενο
👎 Όσοι αναζητούν πιο αυστηρή ιστορική προσέγγιση ίσως βρουν το ύφος πολύ ελαφρύ

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Όμορφα κορίτσια

Ξεκινώντας να διαβάζεις τα "Όμορφα κορίτσια", από τις πρώτες σελίδες νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά, όχι με το βιβλίο, αλλά μέσα στο βιβλίο. Η Karin Slaughter έχει το χάρισμα να χτίζει μια ατμόσφαιρα που σε κάνει να αντιλαμβάνεσαι ότι κάτι αρνητικό έχει ήδη συμβεί, ακόμα και όταν οι χαρακτήρες κρατούν ακόμα κάποια ελπίδα.

Δύο αδερφές, η Claire και η Lydia, έχουν χάσει επαφή χρόνια μετά την εξαφάνιση της τρίτης αδερφής τους Julia στα φοιτητικά τους χρόνια. Όταν ο σύζυγος της Claire δολοφονείται υπό μυστηριώδεις συνθήκες, οι δύο γυναίκες αναγκάζονται να επανασυνδεθούν και μαζί αρχίζουν να ξετυλίγουν μια αλήθεια που κανείς δεν ήθελε να βρει. Η αφήγηση εναλλάσσεται ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, και κάθε νέα αποκάλυψη φέρνει τον αναγνώστη ένα βήμα πιο κοντά στην επίλυση, χωρίς ποτέ να νιώθεις ότι κάτι δίνεται εύκολα.

Οι χαρακτήρες είναι από τα δυνατά χαρτιά του βιβλίου. Ο καθένας κουβαλά τον δικό του σταυρό, τα δικά του μυστικά, και η Slaughter τους γράφει με τρόπο που τους κάνει να αισθάνεσαι αληθινούς. Το τέλος είναι άκρως κινηματογραφικό, γεμάτο σασπένς, αν και κάποιες λογοτεχνικές ευκολίες θυμίζουν ότι το είδος έχει τους δικούς του συμβιβασμούς.

Το μόνο που θα άλλαζα είναι η έκταση. Το βιβλίο θα κέρδιζε αν ήταν περίπου 200 σελίδες πιο σύντομο καθώς κάποια μέρη της ανάπτυξης κουράζουν εκεί που θα έπρεπε να σε κρατούν σε εγρήγορση.

👍 Η ατμόσφαιρα, οι καλογραμμένοι χαρακτήρες, οι αποκαλύψεις που κρατούν το ενδιαφέρον, το κινηματογραφικό φινάλε
👎 Κάποιες λογοτεχνικές ευκολίες στο τέλος

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩