Κάθε πρωί ο δρόμος για το σπίτι γίνεται όλο και πιο μακρύς

Όταν ένας συγγραφέας σε κερδίζει με την πρώτη ανάνγωση, θέλεις να πιστεύεις ότι η υπόλοιπη δουλειά του έχει την ίδια μαγεία. Μερικές φορές έχει. Άλλες φορές, όχι.

Έχοντας διαβάσει τους Φίλους μου και έχοντας αγαπήσει τον τρόπο που ο Fredrik Backman γράφει για τις ανθρώπινες σχέσεις, μπήκα σε αυτή τη μικρή νουβέλα με προσδοκίες. Η κεντρική ιδέα του "Κάθε πρωί ο δρόμος για το σπίτι γίνεται όλο και πιο μακρύς" είναι αναμφίβολα δυνατή: ένας παππούς που χάνει σιγά σιγά τη μνήμη του και ο εγγονός του που παρακολουθεί αυτή την απώλεια ανήμπορος, σε έναν κόσμο που μοιάζει με όνειρο — ή εφιάλτη. Ο Backman επιλέγει να αφηγηθεί αυτή την ιστορία σε ένα υπερρεαλιστικό πλαίσιο, όπου το μυαλό του παππού γίνεται κυριολεκτικά σκηνή.

Κάπου όμως στην ανάπτυξη κάτι δεν δένει. Το υπερρεαλιστικό πλαίσιο, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως συναισθηματικός ενισχυτής, μένει σε έναν χώρο μεταξύ — ούτε αρκετά ποιητικό ώστε να σε παρασύρει, ούτε αρκετά συγκεκριμένο ώστε να σε αγγίξει. Η ιστορία χάνει τον αναγνώστη ακριβώς εκεί που θα έπρεπε να τον κρατά πιο σφιχτά.

Για όσους δεν έχουν διαβάσει τον Backman, ίσως να είναι καλύτερα να ξεκινήσουν από αλλού.

👍 Η κεντρική ιδέα

👎 Η ανάπτυξη της ιστορίας δεν ήταν αυτή που έπρεπε

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩

Μπάουμγκάρτνερ

Όταν ένας συγγραφέας γράφει το τελευταίο του βιβλίο χωρίς να το ξέρει, μερικές φορές το βιβλίο το ξέρει για λογαριασμό του.

Ο "Μπάουμγκαρτνερ" είναι ένας ηλικιωμένος καθηγητής φιλοσοφίας που ζει μόνος, χρόνια μετά τον θάνατο της γυναίκας του, της Άννας, σε ατύχημα. Δεν την έχει ξεπεράσει — και δεν φαίνεται να θέλει να την ξεπεράσει. Η Άννα είναι παντού: στα αντικείμενα του σπιτιού, στις σκέψεις του, στα ποιήματά της που ο Μπάουμγκαρτνερ διαβάζει και ξαναδιαβάζει σαν να ψάχνει κάτι που ξέχασε να της πει. Γύρω του, η ζωή συνεχίζεται με τη μικρή της καθημερινότητα — επισκέψεις, αναμνήσεις, στιγμές που έρχονται και φεύγουν χωρίς να ζητούν άδεια.

Είναι αδύνατο να διαβάσεις αυτό το βιβλίο χωρίς να σκεφτείς τον ίδιο τον Paul Auster — σαν να έγραψε για τον εαυτό του από απόσταση, μέσα από έναν φανταστικό χαρακτήρα που όμως αναπνέει με τη δική του αναπνοή. Ο λόγος είναι άμεσος, χωρίς περιττά στολίδια, και δημιουργεί μια οικειότητα που σπάνια νιώθεις τόσο γρήγορα — με τον Μπάουμγκαρτνερ, με την Άννα που δεν γνωρίζεις ποτέ απευθείας, με όλους τους χαρακτήρες που περνούν από τις σελίδες. Πολλά νοήματα συμπυκνωμένα σε λίγες σελίδες — η απώλεια, η μνήμη, το γήρας, η ερώτηση τι μένει από έναν άνθρωπο όταν φύγει.

Δεν είναι το πιο φιλόδοξο βιβλίο του. Είναι όμως ένα από τα πιο ειλικρινή — και διαβάζοντάς το σήμερα, γνωρίζοντας ότι ο Auster δεν θα έγραφε άλλο, νιώθεις ότι κρατάς κάτι που δεν έπρεπε να τελειώσει τόσο σύντομα.

👍 Τα πολλά νοήματα σε λίγες σελίδες
👎 Ίσως σε κάποιους φανεί μικρή η έκταση του βιβλίου για τα θέματα που πραγματεύεται

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Φλεγόμενο αγόρι

Πριν διαβάσεις to "Φλεγόμενο αγόρι", πιθανότατα δεν ξέρεις ποιος είναι ο Stephen Crane. Μετά, δύσκολα θα τον ξεχάσεις — και αυτό είναι ολόκληρο το νόημα.

Ο Crane έζησε μόλις 28 χρόνια, στα τέλη του 19ου αιώνα, και πρόλαβε να γράψει έργα που άλλαξαν την αμερικανική λογοτεχνία — ανάμεσά τους το Το Κόκκινο Σήμα της Ανδρείας, ένα μυθιστόρημα για τον Εμφύλιο Πόλεμο που έγραψε χωρίς να έχει δει ποτέ μάχη. Έζησε φτωχά, περιπλανήθηκε, αγάπησε, ρισκάρισε — και έσβησε γρήγορα, σαν να ήξερε ότι δεν είχε χρόνο να χάσει.

Ο Paul Auster αφιερώνει πάνω από 1000 σελίδες σε αυτή τη ζωή — και δεν αφήνει τίποτα εκτός. Κάθε λεπτομέρεια, κάθε σχέση, κάθε κείμενο αναλύεται με την προσοχή κάποιου που δεν μπορεί να φανταστεί ότι κάτι είναι ασήμαντο. Αυτό είναι και το δυνατό σημείο του βιβλίου και η αχίλλειος πτέρνα του. Όσοι αγαπούν τον Auster για τα μεγάλα του μυθιστορήματα θα αναγνωρίσουν εδώ την ίδια αφοσίωση, την ίδια ένταση — και θα το λατρέψουν. Για τους υπόλοιπους, η πυκνότητα θα γίνει κουραστική αρκετά γρήγορα.

Διαβάζοντάς το, δεν μπορείς να μην σκεφτείς τη ζωή εκείνης της εποχής — πόσο διαφορετικός ήταν ο κόσμος, πόσο δύσκολο ήταν να επιβιώσεις ως συγγραφέας, και ταυτόχρονα πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η επιρροή ενός ανθρώπου που έζησε τόσο λίγο. Και αναπόφευκτα έρχεται η σκέψη: ποιος θα είναι αυτός που θα γράψει κάποια μέρα το αντίστοιχο βιβλίο για τον Auster;

👍Η αγάπη του Auster για τον Crane που διαπερνά κάθε σελίδα

👎Η υπερβολική λεπτομέρεια κουράζει όσους δεν είναι ήδη μυημένοι στον Auster

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

Αόρατος

Ο Paul Auster αγαπά να παίζει με τις διαφορετικές μορφές των πρωταγωνιστών, των κεφαλαίων, της ίδια της ιστορίας. Ο "Αόρατος" είναι ένα βιβλίο αρκετά φιλόδοξο — τέσσερα κεφάλαια, τέσσερις διαφορετικοί αφηγηματικοί τρόποι, τέσσερις εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Η ιδέα είναι δελεαστική. Η εκτέλεση, δυστυχώς, άνιση.

Ο Adam Walker, ένας νέος φοιτητής λογοτεχνίας στη Νέα Υόρκη του 1967, γνωρίζει τον Rudolf Born, έναν μυστηριώδη Ευρωπαίο με χάρη και σκοτεινή ενέργεια, και την όμορφη συντρόφισσά του Margot. Η γνωριμία αυτή θα τον σημαδέψει για πάντα — ένα έγκλημα, μια προδοσία, μια σχέση με την αδερφή του που διασχίζει όρια. Από εκεί το βιβλίο σπάει σε κομμάτια: πρώτο πρόσωπο, δεύτερο, τρίτο, και τελικά ένα χειρόγραφο που διαβάζει κάποιος άλλος και σχολιάζει.

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αναμφίβολα το καλύτερο — γραμμένο στο δεύτερο πρόσωπο, με μια ένταση και οικειότητα που τα υπόλοιπα δεν καταφέρνουν να φτάσουν. Εκεί ο Auster είναι συγκεντρωμένος, και το φαίνεται. Τα άλλα τρία κεφάλαια όμως μοιάζουν να τραβούν προς διαφορετικές κατευθύνσεις χωρίς ποτέ να συναντηθούν ουσιαστικά. Η αφηγηματική πολυφωνία, που θα μπορούσε να δημιουργήσει βάθος, καταλήγει να δημιουργεί απόσταση.

Είναι ένα βιβλίο που θαυμάζεις περισσότερο για την πρόθεσή του παρά για το αποτέλεσμά του.

👍Το δεύτερο κεφάλαιο

👎Άνιση εκτέλεση, τα κεφάλαια δεν επικοινωνούν μεταξύ τους όσο θα έπρεπε

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

Σάνσετ Παρκ

Δεν χρειάζεται να διαβάσεις πολλές σελίδες για να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Όχι με τους χαρακτήρες — με το ίδιο το βιβλίο, το "Σάνσετ Παρκ" του Paul Auster.

Ο Μάιλς Χέλερ, ένας νέος που έχει εγκαταλείψει τη ζωή του στη Νέα Υόρκη από ενοχή για έναν θάνατο που αισθάνεται υπεύθυνος, δουλεύει στη Φλόριντα αδειάζοντας κατασχεμένα σπίτια — απομεινάρια της οικονομικής κρίσης του 2008. Εκεί γνωρίζει την Pilar, μια έφηβη που αγαπά παράφορα αλλά κρύβει από όλους, ξέροντας ότι η σχέση τους δεν έχει μέλλον. Όταν αναγκάζεται να φύγει, επιστρέφει στο Μπρούκλιν και εγκαθίσταται με μια παρέα νέων σε ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι στο Sunset Park — μια κοπέλα που παλεύει με τη σχέση της, ένας ηθοποιός που μετράει αποτυχίες, μια φοιτήτρια που ψάχνει κατεύθυνση. Στο παρασκήνιο, ο πατέρας του Miles, εκδότης που βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει, προσπαθεί να επανασυνδεθεί με έναν γιο που τον έχει διαγράψει.

Το υλικό είναι υποσχόμενο — η κρίση, η εκτοπισμένη νεολαία, η ενοχή ως κινητήριος δύναμη. Ο Auster όμως δεν φαίνεται να ξέρει ακριβώς τι θέλει να κάνει με όλα αυτά. Οι χαρακτήρες παρουσιάζονται με βιασύνη, χωρίς να αποκτούν ποτέ το βάθος που θα τους έκανε να ζουν στη μνήμη σου. Η πλοκή εξελίσσεται, αλλά χωρίς να χτίζει — κάθε σκηνή μοιάζει να ξεκινά από το μηδέν, σαν να μην θυμάται τι προηγήθηκε. Και όσο προχωράς, η αίσθηση ότι κάτι λείπει δεν φεύγει — αντίθετα, εδραιώνεται.

Είναι ένα βιβλίο που ήθελε να πει πολλά και κατέληξε να μην λέει αρκετά για κανένα από αυτά, ενώ μοιάζει σαν να γράφτηκε με το ζορί για να πουληθεί συμπληρωματικά με την κυριακάτικη έκδοση κάποιας γνωστής εφημερίδας.

👍 Το κοινωνικό πλαίσιο της κρίσης ως κεντρική ιδέα
👎 Η αίσθηση ότι το βιβλίο δεν βρήκε ποτέ τον εαυτό του

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

 

Ημερολόγιο του χειμώνα

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε ανθρώπου που κοιτάς πίσω και αναρωτιέσαι πώς έφτασες εδώ. Ο Paul Auster αποφάσισε να καταγράψει αυτή τη στιγμή — και το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πιο ζωντανά βιβλία που έχει γράψει.

Το "Ημερολόγιο του χειμώνα" είναι η αυτοβιογραφία ενός ανθρώπου που εισέρχεται στην τρίτη ηλικία και αποφασίζει να κοιτάξει πίσω — όχι με νοσταλγία, αλλά με την ψυχρή, τρυφερή ακρίβεια κάποιου που ξέρει ότι ο χρόνος πια μετράει διαφορετικά. Ο λόγος του είναι χειμαρρώδης, αδιάκοπος — δεν υπάρχουν κεφάλαια που να ανακόπτουν τη ροή. Ξεκινά από το σώμα — τα τραύματα, οι αρρώστιες, τα σημάδια που αφήνει ο χρόνος πάνω στη σάρκα — και από εκεί ξετυλίγεται σε όλη η ζωή του. Οι γυναίκες που αγάπησε, ανάμεσά τους η μητέρα του με την τραγική της ιστορία και η Siri Hustvedt, η γυναίκα που παντρεύτηκε και που παραμένει παρούσα σε κάθε σελίδα. Τα σπίτια που έζησε — και ο Auster καταγράφει κάθε διεύθυνση, κάθε δωμάτιο, σαν οι τοίχοι να κρατούν μνήμη. Οι δουλειές που έκανε για να επιβιώσει πριν γίνει συγγραφέας, οι αποτυχίες, οι στιγμές που παραλίγο να τα παρατήσει.

Υπάρχουν σκηνές που μένουν: ο νεαρός Auster στο Παρίσι, φτωχός και επίμονος, γράφοντας σε ένα κρύο δωμάτιο. Η απότομη, βίαιη απώλεια της μητέρας του. Η πρώτη φορά που συνειδητοποίησε ότι το σώμα του δεν ήταν πια αυτό που θυμόταν. Δεν είναι στιγμές δραματικές με την κινηματογραφική έννοια — είναι στιγμές αληθινές, και αυτό τις κάνει να χτυπούν πιο δυνατά.

Είναι ένας Auster διαφορετικός από αυτόν που ξέρουμε — χωρίς αλληγορίες, χωρίς παιχνίδια με την αφήγηση, χωρίς μεταφυσικές παγίδες. Μόνο ένας άνθρωπος και η ζωή του. Και αυτό, αποδεικνύεται, αρκεί.

👍 Ο  χειμαρρώδης λόγος και η οικειότητα που δημιουργεί με τον αναγνώστη
👎 Όσοι αναζητούν τον «κλασικό» Auster ίσως δεν τον βρουν σε αυτό το βιβλίο

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων

 

Μερικές φορές ο Paul Auster σε παίρνει από το χέρι και σε οδηγεί. Άλλες φορές σε αφήνει να χαθείς. Στο "Βιβλίο των ψευδαισθήσεων" κάνει και τα δύο — και αυτό, εν τέλει, δεν λειτουργεί πάντα.

Ο Ντείβιντ Τσίμερ είναι ένας καθηγητής λογοτεχνίας που έχει χάσει τη γυναίκα και τα παιδιά του σε αεροπορικό δυστύχημα. Βυθισμένος στο πένθος, ανακαλύπτει τυχαία τον Έκτορ Μαν, έναν κωμικό του βωβού κινηματογράφου που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς το 1929. Η έρευνα που ξεκινά για να γράψει ένα βιβλίο γι' αυτόν γίνεται σταδιακά κάτι πολύ περισσότερο — ένας τρόπος να επιστρέψει στους ζωντανούς, να ξαναβρεί τον εαυτό του μέσα από κάποιον άλλο που κι εκείνος είχε εξαφανιστεί.

Αυτό είναι το δυνατό σημείο του βιβλίου: η ανάκτηση μέσα από την έρευνα, η ιδέα ότι μπορείς να βρεις τον δρόμο σου πίσω στη ζωή αφοσιώνοντας τον εαυτό σου σε κάτι εκτός σου. Όταν όμως η αφήγηση μετατοπίζεται — από τον Τσίμερ στον Μαν, από το παρόν στο παρελθόν, από τη μια ιστορία στην άλλη — η εναλλαγή γίνεται κάπως απότομα. Η ροή σπάει εκεί που θα έπρεπε να κορυφώνεται. Κάποια νήματα που ξεκινούν να αναπτύσσονται με υπόσχεση μένουν μετέωρα, σαν ο Auster να τα ξέχασε στη μέση. Και φτάνοντας στο τέλος, οι απορίες δεν είναι αυτού του είδους που σε κάνουν να θέλεις να ξαναδιαβάσεις — είναι απορίες που αφήνουν ένα αίσθημα ατέλειας.

Κρίμα, γιατί το υλικό ήταν εκεί. Ο Τσίμερ είναι από τους πιο ανθρώπινους χαρακτήρες που έχει γράψει ο Auster, και η συναισθηματική ειλικρίνεια του βιβλίου είναι αληθινή. Απλώς δεν έχει την εκτέλεση που του άξιζε.

👍 Η συναισθηματική ειλικρίνεια του πρωταγωνιστή
👎 Αρκετές ιστορίες του βιβλίου μένουν μετέωρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩