Δε λες κουβέντα

Ξεκίνησα το "Δε λες κουβέντα" με την περιέργεια που αφήνει ένα μεταγενέστερο βιβλίο της ίδιας σειράς — έχοντας ήδη διαβάσει το Deepfake, ήθελα να δω από πού ξεκίνησαν όλα. Και πράγματι, εδώ βλέπουμε τον Μιχάλη Κρόκο στα πρώτα του βήματα: όχι τόσο ως ήρωα, όσο ως ιδέα. Έναν τύπο που μπλέκει σχεδόν από αδράνεια σε μια υπόθεση που ξεκινά χαμηλόφωνα, με μικροεντάσεις και μισόλογα, αλλά σταδιακά τον τραβά σε έναν κόσμο βίας, διαφθοράς και υπόγειων διαδρομών της Αθήνας. Δεν έχουμε κάποιο εντυπωσιακό «έγκλημα του αιώνα», αλλά μια αλυσίδα γεγονότων που γιγαντώνεται όσο ο Κρόκος επιμένει να μην κρατήσει αποστάσεις, η οποία καταλήγει σε μια τεράστια θεωρία συνομωσίας.

Η υπόθεση ξεδιπλώνεται γραμμικά, με τον Κρόκο να κινείται από μπαρ σε διαμερίσματα, από συζητήσεις που ξεκινούν χαλαρά και καταλήγουν απειλητικές, από γνωριμίες που δεν είναι ποτέ αθώες. Συναντά πρόσωπα που κάτι κρύβουν, μπλέκει σε καταστάσεις που δεν ελέγχει και —το πιο ενδιαφέρον— μοιάζει συχνά να μην είναι σίγουρος γιατί συνεχίζει. Είναι συγγραφέας; Είναι ντετέκτιβ; Είναι απλώς κάποιος που δεν ξέρει πότε να φύγει; Αυτή η αμφισημία λειτουργεί και υπέρ και εις βάρος του βιβλίου. Από τη μία δίνει χαρακτήρα, από την άλλη αφήνει την πλοκή να μοιάζει κάποιες φορές σαν να παρασύρεται μαζί του.

Η αίσθηση είναι έντονα κινηματογραφική, σχεδόν σαν b–movie των 80s: σκηνές που διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς μεγάλες ανατροπές, αλλά με σταθερό ρυθμό. Ο Μάκης Μαλαφέκας φαίνεται να γνωρίζει αυτό το «μειονέκτημα» και προσπαθεί να το μετατρέψει σε ύφος — χωρίς απόλυτη επιτυχία. Ο λόγος είναι γρήγορος, κοφτός, βλάσφημος όπου χρειάζεται, και κρατά το βιβλίο όρθιο ακόμα κι όταν η ιστορία θα μπορούσε να ανοίξει περισσότερο.

Το βασικό πρόβλημα παραμένει ότι αρκετές καλές ιδέες της πλοκής δεν εξελίσσονται όσο θα άντεχαν. Υπάρχουν συγκρούσεις και χαρακτήρες που θα μπορούσαν να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάθος, αλλά το βιβλίο μοιάζει να βιάζεται να προχωρήσει παρακάτω. Το Δε λες κουβέντα λειτουργεί κυρίως ως εισαγωγή στον κόσμο και στον ήρωα — μια πρώτη απόπειρα, με ενδιαφέρον, αλλά και εμφανή σημάδια αναζήτησης.

👍 Ο γρήγορος, στακάτος λόγος και η noir ατμόσφαιρα της υπόθεσης

👎 Πλοκή και ιδέες που μένουν πιο ρηχές απ’ όσο θα μπορούσαν

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩ 

Γραφείο αποκρυφιστικών υποθέσεων

Από εκείνα τα βιβλία που δεν σου γεμίζουν το μάτι στις πρώτες σελίδες, αλλά σιγά σιγά σε τραβάνε μέσα τους χωρίς να το καταλάβεις. Το "Γραφείο Αποκρυφιστικών Υποθέσεων" ξεκινάει σχεδόν υπόγεια, με μια αίσθηση ιστορικού μυθιστορήματος εποχής, για να μεταμορφωθεί στην πορεία σε ένα κανονικό, καλοστημένο αστυνομικό. Ο Eric Fouassier δεν βιάζεται· χτίζει ατμόσφαιρα, χαρακτήρες και πλαίσιο, μέχρι τη στιγμή που η ιστορία «κουμπώνει» και αρχίζει να λειτουργεί ως μηχανισμός μυστηρίου.

Ακολουθώντας τον κεντρικό ήρωα, κινούμαστε στο Παρίσι της δεκαετίας του 1830 — μια περίοδο πολιτικής αστάθειας, κοινωνικών αναταράξεων και υπόγειας έντασης. Τα ιστορικά γεγονότα δεν είναι απλό ντεκόρ· ενσωματώνονται οργανικά στην πλοκή και δίνουν βάθος στην αφήγηση. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες έχουν λόγο ύπαρξης και προσωπικότητα, ενώ η «γαλλική εσάνς» του βιβλίου είναι παρούσα παντού: στους διαλόγους, στους δρόμους, στον τρόπο που κινούνται οι ήρωες μέσα στην πόλη. Και όταν φτάνουμε στο τέλος, η ανατροπή λειτουργεί — όχι εντυπωσιακά για το θεαθήναι, αλλά πειστικά, σαν φυσική κατάληξη όσων προηγήθηκαν.

Δεν είναι βιβλίο που θα σε καθηλώσει από την πρώτη σελίδα, είναι όμως βιβλίο που σε ανταμείβει αν του δώσεις χρόνο. Ένα ιστορικό αστυνομικό που ξέρει τι θέλει να πει και πώς να το πει, χωρίς φανφάρες αλλά με στιβαρή αφήγηση.

👍 Η ατμόσφαιρα εποχής και η έξυπνη σύνδεση ιστορικών γεγονότων με την αστυνομική πλοκή

👎 Ο αργός ρυθμός στην αρχή μπορεί να αποθαρρύνει τον ανυπόμονο αναγνώστη

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩ 

Δυσφορεί η νύχτα

Από εκείνα τα βιβλία που δεν σε τραβάνε μέσα τους· σε σπρώχνουν με το ζόρι. Το "Δυσφορεί η νύχτα" του/της Marieke Lucas Rijneveld (ο/η συγγραφέας αυτοπροσδιορίζεται ως non-binary) είναι ένα δύσκολο, σκοτεινό ανάγνωσμα που αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Μούλντερ μετά τον θάνατο του μεγάλου γιου της από ατύχημα, μέσα από τα μάτια της δεκάχρονης Τζάκετ. Μια παιδική φωνή που κουβαλάει βάρος δυσανάλογο της ηλικίας της και λειτουργεί ως φίλτρο για έναν κόσμο που έχει ήδη σαπίσει. Από τις πρώτες σελίδες γίνεται σαφές ότι εδώ δεν υπάρχει παρηγοριά, ούτε χώρος για ανάσα.

Η καθημερινότητα της Τζάκετ αποτυπώνεται μέσα από σκηνές ωμές, σκληρές, συχνά αποκρουστικές. Περιγραφές που δεν σοκάρουν επειδή λένε κάτι καινούργιο, αλλά επειδή επιμένουν. Ο κόσμος που πλάθει ο/η συγγραφέας βρωμάει θάνατο — και όχι μόνο μεταφορικά. Υπάρχει μια διαρκής σωματικότητα, μια εμμονή με τη φθορά, το αίμα, το σώμα, που σε κάνει να σφίγγεσαι και, σε αρκετά σημεία, να αναγουλιάζεις. Η θρησκευτική καταπίεση, η σιωπή μέσα στο σπίτι, η αδυναμία πένθους λειτουργούν σωρευτικά, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα ασφυξίας που δεν χαλαρώνει ποτέ.

Το πρόβλημα είναι ότι όλο αυτό μοιάζει να βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην απέχθεια που προκαλεί. Δεν υπάρχει εξέλιξη, δεν υπάρχει πραγματική κορύφωση· μόνο μια συνεχής κλιμάκωση του ίδιου συναισθήματος. Όταν φτάνεις στο τέλος —εξίσου φρικτό με το υπόλοιπο βιβλίο— δεν νιώθεις κάθαρση, ούτε λύτρωση. Το μόνο που σου βγαίνει είναι ένα ανακουφιστικό «ουφ», επειδή απλώς τελείωσε. Και αυτό, για μένα, δεν είναι αρκετό.

👍 Η αποτύπωση της πνιγηρής ατμόσφαιρας και του πένθους χωρίς ωραιοποιήσεις

👎 Η μονοδιάστατη επιμονή στη φρίκη που κουράζει και αδειάζει το βιβλίο από ουσία

Βαθμολογία: ✩✩✩

Η ανακωχή

Υπάρχουν κάποια βιβλία που έρχονται στα χέρια σου σαν υπενθύμιση ότι η καλή λογοτεχνία δεν χρειάζεται φανφάρες — μόνο καθαρή, αφοπλιστική αλήθεια. Ένα από αυτά είναι "Η ανακωχή" του Primo Levi. Το δεύτερο βιβλίο του Levi μετά το συγκλονιστικό Εάν αυτό είναι άνθρωπος δεν είναι απλώς ένα χρονικό επιστροφής· είναι η χαρτογράφηση ενός κόσμου μισοδιαλυμένου και ενός ανθρώπου που προσπαθεί να τον αντικρίσει ξανά με μάτια που πλέον δεν βλέπουν όπως πριν.

Η αφήγηση ξεκινάει την ημέρα της απελευθέρωσης, αλλά η “ελευθερία” αποδεικνύεται κάτι πολύ πιο χαοτικό απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Ο Levi ξεκινάει ένα ταξίδι επιστροφής προς την Ιταλία — έναν προορισμό οικείο, αλλά πλέον τρομακτικά μακρινό. Σταθμό το σταθμό, πόλη την πόλη, χώρα την χώρα, ο συγγραφέας καταγράφει τη μεταπολεμική Ευρώπη σαν κάτι ανάμεσα σε λαβύρινθο και εγκαταλειμμένο θέατρο: άνθρωποι ξεριζωμένοι, στρατιώτες που δεν ξέρουν σε ποιο πόλεμο βρίσκονται, γραφειοκρατίες που τρίζουν, κοινωνίες που παλεύουν να θυμηθούν τι σημαίνει “κανονικότητα”.

Το βιβλίο σε βάζει πραγματικά στη θέση ενός ανθρώπου που πρέπει να μάθει εκ νέου πώς να ζει:

να περπατάει, να εμπιστεύεται, να διεκδικεί, να ελπίζει. Από το να βρει ένα ζευγάρι παπούτσια μέχρι το να επιβιώσει σε μια ξένη χώρα, από τις μικρές ταπεινές ανάγκες έως τις μεγάλες υπαρξιακές αγωνίες, ο Levi χτίζει με απλότητα και δεξιοτεχνία ένα μωσαϊκό εμπειριών που δείχνει πως η “ανακωχή” μετά από έναν πόλεμο δεν είναι ποτέ ειρήνη — είναι απλά χρόνος για να θυμηθείς ποιος είσαι.

Και καθώς ο κόσμος μπροστά του μοιάζει άλλοτε απογοητευτικός, άλλοτε απρόσμενα γενναιόδωρος, έχουμε την αίσθηση ότι διαβάζουμε όχι μόνο το ταξίδι επιστροφής ενός ανθρώπου, αλλά και το ταξίδι επιβίωσης μιας ψυχής που προσπαθεί να συμφιλιωθεί με ό,τι έζησε. Ένα ταξίδι που θα τον συνοδεύει μέχρι το 1987, όταν ο Levi θα αποφασίσει να εγκαταλείψει οριστικά έναν κόσμο που είχε προσπαθήσει τόσο να καταλάβει.

👍 Η συγκλονιστική αμεσότητα της γραφής του Levi, που καταγράφει την μεταπολεμική περιπλάνηση με ανθρωπιά, καθαρότητα και απίστευτη παρατηρητικότητα
👎 Καμία πραγματική αδυναμία· μόνο η απαιτητική φύση ενός βιβλίου που ζητάει από τον αναγνώστη υπομονή και ψυχική διαθεσιμότητα — αλλά αυτό είναι αναπόφευκτο με τέτοιο υλικό

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Ο νυχτερινός δρόμος

Περίμενα πολλά περισσότερα από ένα βιβλίο που στο οπισθόφυλλο υπόσχεται σκοτάδι, βία και λογοτεχνικό βάθος. Αυτό που τελικά συνάντησα από τον Laird Hunt στο βιβλίο του "Ο νυχτερινός δρόμος" ήταν μια ιστορία που προσπαθεί απεγνωσμένα να αποκτήσει βάρος, αλλά σκοντάφτει συνεχώς στην ίδια της την επιτήδευση. Το διάβασα γρήγορα —όχι επειδή με κέρδισε, αλλά επειδή δεν μου έδινε κάτι να σταθώ· απλώς ήθελα να δω πού θα το πάει. Και τελικά… δεν το πήγε πουθενά.

Η εναλλαγή ανάμεσα στην Ottie Lee και την Calla υποτίθεται ότι ανοίγει το πεδίο της αφήγησης. Στην πράξη όμως δημιουργεί δύο φωνές που δεν πείθουν ούτε ως χαρακτήρες ούτε ως σύμβολα. Η Ottie Lee μοιάζει να βγήκε από εγχειρίδιο κλισέ για «λευκή γυναίκα της αμερικανικής επαρχίας», ενώ η Calla κουβαλάει όλο το βάρος του «μαύρη γυναίκα-φορέας τραύματος» χωρίς πραγματική, προσωπική υπόσταση. Το βιβλίο μιλάει για στερεότυπα ενώ τα αναπαράγει τόσο πιστά που αναρωτιέσαι αν το κάνει επίτηδες ή από αδυναμία.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, στο τέλος εμφανίζεται και μια τρίτη οπτική που υποτίθεται πως θα δώσει το «κάτι παραπάνω» — αλλά το μόνο που προσφέρει είναι ένα ηθικοπλαστικό κλείσιμο που προσπαθεί να γίνει βαρυσήμαντο ενώ καταρρέει κάτω από το ίδιο του το βάρος. Μοιάζει περισσότερο με πρόχειρο επίλογο που κολλήθηκε για να φανεί ότι υπάρχει βαθύτερο μήνυμα.

👍 Η αρχική πρόθεση: δύο οπτικές, ένας δρόμος, μια βίαιη Αμερική έτοιμη να εκραγεί.

👎 Στερεότυπα που παρουσιάζονται ως «πολυπλοκότητα», χαρακτήρες που δεν αποκτούν ποτέ φωνή και ένα φινάλε που μοιάζει να γράφτηκε για να μην δυσαρεστήσει κανέναν.

Βαθμολογία: ✩✩✩

Η τελειότητα

"Η τελειότητα" του Vincenzo Latronico είναι ένα βιβλίο που σε κερδίζει από την πρώτη στιγμή με την απλότητά του — όχι την απλοϊκότητά του. Ο Ιταλός συγγραφέας επιλέγει μια μινιμαλιστική, καθαρή γραφή για να αφηγηθεί την ιστορία δύο expats, της Άννας και του Τομ, που ζουν ως ψηφιακοί νομάδες στο Βερολίνο. Και αντί να εντυπωσιάσει με δράμα ή ένταση, το βιβλίο σε τραβάει με έναν άλλου είδους τρόπο: με τη σιωπηλή, σταθερή αποδόμηση μιας ζωής που μοιάζει ιδανική — μέχρι που δεν είναι.

Ο τρόπος που είναι χτισμένο το μυθιστόρημα είναι από μόνος του σχόλιο: τέσσερα κεφάλαια, τέσσερις χρόνοι. Ο ενεστώτας, πρώτο κεφάλαιο, λειτουργεί σαν λεπτομερής αποτύπωση του χώρου — αλλά τελικά είναι αποτύπωση της ίδιας της σχέσης. Όλα στη θέση τους, όλα τακτοποιημένα, όλα «τέλεια», κι όμως κάτι λείπει. Μετά ξεκινά ο παρατατικός, η καρδιά του βιβλίου, όπου παρακολουθούμε το ζευγάρι σε μια καθημερινότητα που δείχνει ακίνητη αλλά φθείρεται ανεπαίσθητα. Μικρές ρωγμές, μικρές μετατοπίσεις, μικρές σιωπές που μεγαλώνουν. Στον αόριστο —το πιο αδύναμο κομμάτι του βιβλίου— οι ζωές τους παίρνουν μια τροπή πιο θολή, λιγότερο καθορισμένη, σχεδόν χλιαρή. Κι όμως, το τελευταίο κεφάλαιο, μια ματιά στο μέλλον, έρχεται να επισφραγίσει όλη την πορεία με μια γλυκόπικρη σοφία: όλα αυτά που θεωρούμε δεδομένα είναι πολύ πιο εύθραυστα απ’ όσο πιστεύουμε.

Ο Λατρονίκο δεν ενδιαφέρεται να γράψει ένα κλασικό μυθιστόρημα σχέσεων· ενδιαφέρεται να δείξει πώς η «τέλεια ζωή» που χτίζουμε στο μυαλό μας —ή στο Instagram— είναι συχνά το πιο εύθραυστο κατασκεύασμα. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε σκέψεις για την αυτοπαρουσίαση, την επιτυχία, την αποξένωση των σύγχρονων πόλεων και τη μόνιμη ανάγκη να «ανήκεις κάπου», το βιβλίο βρίσκει τον στόχο του.

Ένα ήσυχο, κομψό, στοχαστικό βιβλίο. Κι αν κρατάω κάτι στο τέλος; Ότι μπορεί η ζωή να δυσκολεύει, να θολώνει, να ξεθωριάζει — αλλά, ναι, σημασία έχει να χαμογελάς στις φωτογραφίες. Αλλιώς πώς θα πάρεις τα likes;

👍 Η απλότητα της γραφής και η δομή των τεσσάρων χρόνων που λειτουργεί ως σχόλιο πάνω στον χρόνο, τη φθορά και τις σχέσεις.
👎 Το κεφάλαιο του αορίστου χάνει τη συνοχή και την ένταση των προηγούμενων, αφήνοντας το βιβλίο λίγο μετέωρο πριν το δυνατό φινάλε.

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩ 

Μύχιες καταστροφές

Επιτέλους ένα αρκετά καλό βιβλίο μετά από καιρό — το ρούφηξα απνευστί, κάτι που διευκολύνει και το μικρό του μέγεθος. Η συλλογή "Μύχιες Καταστροφές" της Cristina Peri Rossi σε βυθίζει σε μικρές, καθημερινές καταστροφές ανθρώπων που μοιάζουν καταδικασμένοι να ζουν μέσα στις εμμονές και τα πάθη τους. Οι ιστορίες επικεντρώνονται σε χαρακτήρες που προσπαθούν να ελέγξουν τη ζωή άλλων, να ταιριάξουν τις πραγματικότητες γύρω τους με τη δική τους, αλλά συχνά αποτυγχάνουν. Το αποτέλεσμα είναι σκηνές έντονες, πεζές αλλά ταυτόχρονα σχεδόν μαγικές, σαν να συμβαίνει κάτι εξαιρετικό μέσα σε έναν συνηθισμένο κόσμο.

Η αφήγηση είναι λιτή, χωρίς περιττές εξηγήσεις, αλλά πυκνή σε εικόνες και συναισθήματα. Κάθε διήγημα μοιάζει με ένα μικρό επεισόδιο τηλεοπτικής σειράς, αυτοτελές αλλά συνδεδεμένο θεματικά με τα υπόλοιπα. Η Πέρι Ρόσι παίζει με τη γραφή: άλλες φορές αφήνει τον αναγνώστη να παρακολουθήσει ήσυχα την καθημερινότητα των χαρακτήρων, άλλες τον βυθίζει στην ψυχολογία τους, στις εμμονές και στους φόβους τους, δημιουργώντας ατμόσφαιρα έντασης και ασφυξίας. Παράλληλα, το μικρό μέγεθος του βιβλίου κάνει την εμπειρία πιο συμπυκνωμένη, σε αναγκάζει να παρατηρείς κάθε λεπτομέρεια και να νιώθεις τις συνέπειες των επιλογών των ηρώων σαν να σε αφορούν προσωπικά.

Τα θετικά του βιβλίου είναι η ικανότητα της συγγραφέα να συνδυάζει το πεζό με το φανταστικό, να δημιουργεί έντονες, ανθρώπινες εικόνες και να κρατά τον αναγνώστη σε εγρήγορση. Οι χαρακτήρες είναι πειστικοί και οι σκηνές καθηλωτικές. Στα αρνητικά, ορισμένοι αναγνώστες μπορεί να νιώσουν ότι οι ιστορίες μοιάζουν επαναλαμβανόμενες σε μοτίβα και θέματα, χωρίς να υπάρχει κάποια μεγάλη κορύφωση που να ενώνει τα διηγήματα σε ένα δυνατό κεντρικό αφήγημα.

👍 Η ικανότητα της Πέρι Ρόσι να αποτυπώνει ανθρώπινα πάθη και να συνδυάζει το πεζό με το φανταστικό
👎 Η επαναληπτικότητα ορισμένων μοτίβων μπορεί να κουράσει

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩