Σάνσετ Παρκ

Δεν χρειάζεται να διαβάσεις πολλές σελίδες για να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Όχι με τους χαρακτήρες — με το ίδιο το βιβλίο, το "Σάνσετ Παρκ" του Paul Auster.

Ο Μάιλς Χέλερ, ένας νέος που έχει εγκαταλείψει τη ζωή του στη Νέα Υόρκη από ενοχή για έναν θάνατο που αισθάνεται υπεύθυνος, δουλεύει στη Φλόριντα αδειάζοντας κατασχεμένα σπίτια — απομεινάρια της οικονομικής κρίσης του 2008. Εκεί γνωρίζει την Pilar, μια έφηβη που αγαπά παράφορα αλλά κρύβει από όλους, ξέροντας ότι η σχέση τους δεν έχει μέλλον. Όταν αναγκάζεται να φύγει, επιστρέφει στο Μπρούκλιν και εγκαθίσταται με μια παρέα νέων σε ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι στο Sunset Park — μια κοπέλα που παλεύει με τη σχέση της, ένας ηθοποιός που μετράει αποτυχίες, μια φοιτήτρια που ψάχνει κατεύθυνση. Στο παρασκήνιο, ο πατέρας του Miles, εκδότης που βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει, προσπαθεί να επανασυνδεθεί με έναν γιο που τον έχει διαγράψει.

Το υλικό είναι υποσχόμενο — η κρίση, η εκτοπισμένη νεολαία, η ενοχή ως κινητήριος δύναμη. Ο Auster όμως δεν φαίνεται να ξέρει ακριβώς τι θέλει να κάνει με όλα αυτά. Οι χαρακτήρες παρουσιάζονται με βιασύνη, χωρίς να αποκτούν ποτέ το βάθος που θα τους έκανε να ζουν στη μνήμη σου. Η πλοκή εξελίσσεται, αλλά χωρίς να χτίζει — κάθε σκηνή μοιάζει να ξεκινά από το μηδέν, σαν να μην θυμάται τι προηγήθηκε. Και όσο προχωράς, η αίσθηση ότι κάτι λείπει δεν φεύγει — αντίθετα, εδραιώνεται.

Είναι ένα βιβλίο που ήθελε να πει πολλά και κατέληξε να μην λέει αρκετά για κανένα από αυτά, ενώ μοιάζει σαν να γράφτηκε με το ζορί για να πουληθεί συμπληρωματικά με την κυριακάτικη έκδοση κάποιας γνωστής εφημερίδας.

👍 Το κοινωνικό πλαίσιο της κρίσης ως κεντρική ιδέα
👎 Η αίσθηση ότι το βιβλίο δεν βρήκε ποτέ τον εαυτό του

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

 

Ημερολόγιο του χειμώνα

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε ανθρώπου που κοιτάς πίσω και αναρωτιέσαι πώς έφτασες εδώ. Ο Paul Auster αποφάσισε να καταγράψει αυτή τη στιγμή — και το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πιο ζωντανά βιβλία που έχει γράψει.

Το "Ημερολόγιο του χειμώνα" είναι η αυτοβιογραφία ενός ανθρώπου που εισέρχεται στην τρίτη ηλικία και αποφασίζει να κοιτάξει πίσω — όχι με νοσταλγία, αλλά με την ψυχρή, τρυφερή ακρίβεια κάποιου που ξέρει ότι ο χρόνος πια μετράει διαφορετικά. Ο λόγος του είναι χειμαρρώδης, αδιάκοπος — δεν υπάρχουν κεφάλαια που να ανακόπτουν τη ροή. Ξεκινά από το σώμα — τα τραύματα, οι αρρώστιες, τα σημάδια που αφήνει ο χρόνος πάνω στη σάρκα — και από εκεί ξετυλίγεται σε όλη η ζωή του. Οι γυναίκες που αγάπησε, ανάμεσά τους η μητέρα του με την τραγική της ιστορία και η Siri Hustvedt, η γυναίκα που παντρεύτηκε και που παραμένει παρούσα σε κάθε σελίδα. Τα σπίτια που έζησε — και ο Auster καταγράφει κάθε διεύθυνση, κάθε δωμάτιο, σαν οι τοίχοι να κρατούν μνήμη. Οι δουλειές που έκανε για να επιβιώσει πριν γίνει συγγραφέας, οι αποτυχίες, οι στιγμές που παραλίγο να τα παρατήσει.

Υπάρχουν σκηνές που μένουν: ο νεαρός Auster στο Παρίσι, φτωχός και επίμονος, γράφοντας σε ένα κρύο δωμάτιο. Η απότομη, βίαιη απώλεια της μητέρας του. Η πρώτη φορά που συνειδητοποίησε ότι το σώμα του δεν ήταν πια αυτό που θυμόταν. Δεν είναι στιγμές δραματικές με την κινηματογραφική έννοια — είναι στιγμές αληθινές, και αυτό τις κάνει να χτυπούν πιο δυνατά.

Είναι ένας Auster διαφορετικός από αυτόν που ξέρουμε — χωρίς αλληγορίες, χωρίς παιχνίδια με την αφήγηση, χωρίς μεταφυσικές παγίδες. Μόνο ένας άνθρωπος και η ζωή του. Και αυτό, αποδεικνύεται, αρκεί.

👍 Ο  χειμαρρώδης λόγος και η οικειότητα που δημιουργεί με τον αναγνώστη
👎 Όσοι αναζητούν τον «κλασικό» Auster ίσως δεν τον βρουν σε αυτό το βιβλίο

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων

 

Μερικές φορές ο Paul Auster σε παίρνει από το χέρι και σε οδηγεί. Άλλες φορές σε αφήνει να χαθείς. Στο "Βιβλίο των ψευδαισθήσεων" κάνει και τα δύο — και αυτό, εν τέλει, δεν λειτουργεί πάντα.

Ο Ντείβιντ Τσίμερ είναι ένας καθηγητής λογοτεχνίας που έχει χάσει τη γυναίκα και τα παιδιά του σε αεροπορικό δυστύχημα. Βυθισμένος στο πένθος, ανακαλύπτει τυχαία τον Έκτορ Μαν, έναν κωμικό του βωβού κινηματογράφου που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς το 1929. Η έρευνα που ξεκινά για να γράψει ένα βιβλίο γι' αυτόν γίνεται σταδιακά κάτι πολύ περισσότερο — ένας τρόπος να επιστρέψει στους ζωντανούς, να ξαναβρεί τον εαυτό του μέσα από κάποιον άλλο που κι εκείνος είχε εξαφανιστεί.

Αυτό είναι το δυνατό σημείο του βιβλίου: η ανάκτηση μέσα από την έρευνα, η ιδέα ότι μπορείς να βρεις τον δρόμο σου πίσω στη ζωή αφοσιώνοντας τον εαυτό σου σε κάτι εκτός σου. Όταν όμως η αφήγηση μετατοπίζεται — από τον Τσίμερ στον Μαν, από το παρόν στο παρελθόν, από τη μια ιστορία στην άλλη — η εναλλαγή γίνεται κάπως απότομα. Η ροή σπάει εκεί που θα έπρεπε να κορυφώνεται. Κάποια νήματα που ξεκινούν να αναπτύσσονται με υπόσχεση μένουν μετέωρα, σαν ο Auster να τα ξέχασε στη μέση. Και φτάνοντας στο τέλος, οι απορίες δεν είναι αυτού του είδους που σε κάνουν να θέλεις να ξαναδιαβάσεις — είναι απορίες που αφήνουν ένα αίσθημα ατέλειας.

Κρίμα, γιατί το υλικό ήταν εκεί. Ο Τσίμερ είναι από τους πιο ανθρώπινους χαρακτήρες που έχει γράψει ο Auster, και η συναισθηματική ειλικρίνεια του βιβλίου είναι αληθινή. Απλώς δεν έχει την εκτέλεση που του άξιζε.

👍 Η συναισθηματική ειλικρίνεια του πρωταγωνιστή
👎 Αρκετές ιστορίες του βιβλίου μένουν μετέωρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Η μουσική του πεπρωμένου

Ανάμεσα στα βιβλία του Paul Auster που σπάνια ακούς να αναφέρονται, "Η μουσική του πεπρωμένου" ξεχωρίζει — όχι γιατί είναι κατώτερο, αλλά γιατί απλώς κάπως χάθηκε στη σκιά άλλων, πιο διαφημισμένων τίτλων του. 

Ο Νας, ένας πυροσβέστης που κληρονομεί μια περιουσία και την ξοδεύει οδηγώντας άσκοπα ανά την Αμερική, συναντά τυχαία τον Πότσι, έναν επαγγελματία χαρτοπαίκτη με υπερβολική αυτοπεποίθηση. Μαζί κάθονται στο τραπέζι δύο εκκεντρικών εκατομμυριούχων — και χάνουν τα πάντα. Για να εξοφλήσουν το χρέος τους, αναγκάζονται να χτίσουν έναν τοίχο από πέτρες σε ένα χωράφι στο πουθενά. Χωρίς λόγο. Χωρίς προορισμό. Χωρίς τέλος που να φαίνεται. Οι γνώριμες αλληγορίες του Auster — η τύχη, η παγίδα, η απώλεια ελέγχου — είναι εκεί, στη θέση τους, και λειτουργούν.

Τα κεφάλαια με το παιχνίδι πόκερ είναι ίσως το πιο αδύναμο κομμάτι: η ένταση που θα μπορούσε να χτιστεί εκεί μένει ανεκμετάλλευτη, σαν ο Auster να βιάστηκε να φτάσει στο επόμενο. Κρίμα, γιατί το υλικό ήταν εκεί.

Αυτό που όμως δεν σβήνεται εύκολα είναι το τέλος — τόσο του βιβλίου όσο και των ηρώων του. Ο Ναςκαι ο Πότσι δεν είναι απλώς χαρακτήρες που ακολουθείς· είναι άνθρωποι που παρακολουθείς να αυτοκαταστρέφονται αργά, με τρόπο που δεν μπορείς να εξηγήσεις πλήρως και δεν μπορείς να σταματήσεις. Το τέλος τους μένει χαραγμένο — ανοιχτό, ανοίκειο, βαρύ, λουσμένο με φως, με τον τρόπο που μόνο τα καλά βιβλία αφήνουν κάτι πίσω τους.

👍Το τέλος που δεν ξεχνάς

👎Τα κεφάλαια με την παρτίδα πόκερ στερούνται σασπένς

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩

Mr. Vertigo

Κάποια βιβλία σε πιάνουν από την πρώτη σελίδα και δεν σε αφήνουν να φύγεις. Το "Mr. Vertigo" είναι ένα από αυτά — και αυτό, για τον Paul Auster, δεν είναι δεδομένο.

Ο Walt, ένα άστεγο αγόρι του δρόμου στο Σικάγο της δεκαετίας του '20, συναντά έναν μυστηριώδη δάσκαλο, τον Master Yehudi, που του υπόσχεται να τον μάθει να πετάει — κυριολεκτικά. Η εκπαίδευση είναι σκληρή, σχεδόν βασανιστική: στέρηση, πειθαρχία, όρια που σπάνε για να ξαναχτιστούν. Σιγά σιγά, ο Walt αρχίζει να ανυψώνεται — και μαζί του ανυψώνεται και το βιβλίο. Οι δύο τους ταξιδεύουν ανά την Αμερική, γεμίζοντας θέατρα με θεατές που δεν μπορούν να πιστέψουν αυτό που βλέπουν. Μέχρι που η πτήση σταματά — απότομα, αναπάντεχα. Και ο Walt πρέπει να μάθει να ζει ξανά στο έδαφος.

Η σχέση ανάμεσα στον Walt και τον Master Yehudi είναι η ψυχή του βιβλίου. Είναι μια σχέση που αλλάζει συνεχώς χαρακτήρα — δάσκαλος και μαθητής, πατέρας και γιος, εκμεταλλευτής και προστάτης — και ο Auster την χειρίζεται με αρκετή λεπτότητα ώστε να μην ξέρεις ποτέ ακριβώς πού να σταθείς απέναντί της.

Το σημείο που αγγίζει περισσότερο είναι το τέλος. Ο Walt, γερασμένος πλέον, αναπολεί τη ζωή του — τη δόξα, τις απώλειες, τα πρόσωπα που έφυγαν. Ζει στο έδαφος, όπως όλοι οι υπόλοιποι, αλλά κάτι μέσα του παραμένει ελεύθερο. Η πτήση, αποδεικνύεται, δεν ήταν ποτέ το σημαντικό — ήταν αυτό που έμαθε όσο πετούσε. Αυτές οι τελευταίες σελίδες έχουν μια ωριμότητα και μια γαλήνη που δύσκολα ξεχνάς.

Ένας τυπικός Auster που αφηγείται, που διασκεδάζει, που σε αφήνει να ξεχαστείς — και αυτό, μερικές φορές, είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι.

👍Η πτήση ως μεταφορά

👎Κάποια σημεία της πλοκής μοιάζουν λίγο βεβιασμένα

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩

Η επινόηση της μοναξιάς

Ο Paul Auster έφυγε από τη ζωή τον Απρίλιο του 2024. Λίγους μήνες αργότερα, βρέθηκα να κρατάω ένα από τα πρώτα του βιβλία — γραμμένο το 1982, όταν ήταν ακόμα κάποιος που έπρεπε να αποδείξει κάτι. Αυτό το πλαίσιο, ίσως, επηρέασε την ανάγνωση.

"Η επινόηση της μοναξιάς" αποτελείται από δύο ιστορίες, βαθιά προσωπικές, που αν και μπορούν να διαβαστούν ανεξάρτητα σαν νουβέλες, αλληλοσυμπληρώνονται με τρόπο που ο Auster φαίνεται να έχει σκεφτεί καλά. Η πρώτη ασχολείται με τον θάνατο του πατέρα του και την προσπάθεια να ανασυνθέσει έναν άνθρωπο που δεν γνώρισε ποτέ πραγματικά. Είναι η πιο προσιτή από τις δύο, αλλά και η πιο επιφανειακή — μια καταγραφή περισσότερο παρά μια εμβάθυνση. Το δεύτερο μέρος είναι πιο απαιτητικό: αποσπασματικό, φιλοσοφικό, γραμμένο στο τρίτο πρόσωπο σαν ο Auster να κοιτάζει τον εαυτό του από απόσταση. Εκεί βρίσκεται η ουσία του βιβλίου — η μνήμη, η γλώσσα, η απουσία ως τρόπος ύπαρξης. Αν έχεις την υπομονή να μείνεις μαζί του, ανταμείβει. Στο τρίτο μέρος, παρουσιάζεται μια συνέντευξη με τον ίδιο τον Auster, που φωτίζει τον άνθρωπο πίσω από τον συγγραφέα και δίνει χρήσιμο πλαίσιο σε όσα προηγήθηκαν.

Το βιβλίο στέκεται αυτόνομα, αλλά νομίζω πως θα το εκτιμήσουν περισσότερο όσοι γνωρίζουν ήδη το υπόλοιπο έργο του. Για τους υπόλοιπους, ίσως είναι καλύτερα να ξεκινήσουν από αλλού — και να επιστρέψουν εδώ αργότερα, με περισσότερα εφόδια.

👍Το δεύτερο μέρος, αν και απαιτητικό, έχει κάτι που σε κρατάει

👎Ένα βιβλίο που φαίνεται "ξένο σώμα" σε σχέση με το έργο του συγγραφέα

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩

Το παλάτι του φεγγαριού

Υπάρχουν βιβλία που ξεκινούν σαν υπόσχεση. Το "Παλάτι του Φεγγαριού" είναι ένα από αυτά — η αρχή του σε αρπάζει, σε εγκαθιστά σε έναν κόσμο που μυρίζει Νέα Υόρκη και υπαρξιακή αναζήτηση, και νιώθεις ότι ο Όστερ ετοιμάζεται να σε πάει κάπου σπουδαίο. Το πρόβλημα είναι ότι τελικά δεν πάει.

Ο Paul Auster είναι από τους πιο απολαυστικούς περιγραφείς της αμερικανικής πεζογραφίας — και αυτό ακριβώς γίνεται εδώ το αχίλλειο πτέρνα του. Το βιβλίο μένει στις περιγραφές, χορταίνει από αυτές, και στο μεταξύ η κεντρική υπόθεση — που έχει τις δυνατότητες για κάτι πραγματικά μεγάλο — χάνεται, υποτάσσεται, ξεφουσκώνει. Η πλοκή δεν εξελίσσεται τόσο όσο απλώς... κυλά.

Στο επίκεντρο αυτής της αποτυχίας βρίσκεται ο Μάρκο Στάνλεϊ Φογκ. Ένας ήρωας που παρακολουθείς χωρίς να νοιάζεσαι, που υποφέρει χωρίς να σε αγγίζει. Σε σύγκριση με τον Λαγό — τον ήρωα που ο ο John Updike χτίζει με τόση οικειότητα και ανθρωπιά στην τετραλογία του — ο Φογκ μοιάζει σαν σκιά. Και αυτή η απόσταση μεταξύ αναγνώστη και πρωταγωνιστή μολύνει τα πάντα.

Το πιο εύστοχο που μπορεί κανείς να πει για αυτό το βιβλίο είναι ότι φαίνεται να ντρέπεται για την Αμερική που θέλει να περιγράψει. Κοιτάζει γύρω του, βλέπει μια χώρα που αλλάζει βίαια, και αντί να τη συναντήσει κατάματα, στρέφει το βλέμμα αλλού — προς το ομορφότερο, το ποιητικότερο, το πιο ανώδυνο.

Ο Auster μπορεί να γράψει πολύ καλύτερα. Το ξέρουμε. Κι αυτό ακριβώς κάνει το "Παλάτι του Φεγγαριού" να διαφέρει από ένα απλώς μέτριο βιβλίο.

👍Η αρχή που σε αρπάζει

👎Ο Ήρωας που δεν σε αγγίζει 

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩