James

Περίμενα πολλά από αυτό το βιβλίο. Έχοντας διαβάσει Τα Δέντρα και έχοντας ακούσει σχεδόν τα πάντα για το "James", που κατέκτησε το Pulitzer το 2025, μπήκα στην ανάγνωση με την αίσθηση ότι κρατάω στα χέρια μου το βιβλίο της χρονιάς. Και δεν έπεσα έξω — απλώς όχι ολοκληρωτικά. Το James είναι αναμφίβολα ένα πολύ καλό βιβλίο· απλώς, στη σύγκριση με άλλα σπουδαία αναγνώσματα, μένει ένα βήμα πίσω από την απόλυτη κορυφή.

Ο Percival Everett επανεφευρίσκει τον κόσμο του Χάκλμπερι Φιν δίνοντας φωνή στον Jim, μετατρέποντάς τον από περιφερειακή φιγούρα σε κεντρικό, πολυεπίπεδο χαρακτήρα. Η πλοκή είναι δεμένη, καλοστημένη και εξελίσσεται με ρυθμό που κρατά το ενδιαφέρον αμείωτο. Οι χαρακτήρες είναι στιβαροί, με σαφή κίνητρα και εσωτερικές αντιφάσεις, ενώ η γραφή του Everett παραμένει κοφτερή, ειρωνική και βαθιά πολιτική χωρίς να γίνεται διδακτική. Το βιβλίο μιλά για τη φυλή, τη γλώσσα, την εξουσία και την αφήγηση της Ιστορίας, αποδομώντας έξυπνα όσα θεωρούμε δεδομένα.

Κι όμως, φτάνοντας στο τέλος, κάτι έλειπε. Όχι κάτι συγκεκριμένο που μπορείς εύκολα να ονομάσεις — περισσότερο ένα συναίσθημα πληρότητας, ένα τελευταίο χτύπημα που θα το απογείωνε. Ίσως γι’ αυτό και άργησα να γράψω αυτή την κριτική, προσπαθώντας να εντοπίσω τι ακριβώς με κράτησε πίσω. Δεν το βρήκα. Ίσως και ο ίδιος ο συγγραφέας να μην ήθελε να το βρω, αφήνοντας σκόπιμα ένα κενό, ένα ερωτηματικό που σε ωθεί να επιστρέψεις στο βιβλίο ξανά, με άλλη ματιά.

👍 Η ευφυής ανατροπή ενός κλασικού μυθιστορήματος, οι δυνατοί χαρακτήρες, η πολιτική οξύτητα και η στιβαρή γραφή
👎 Η ντοπιολαλιά του πρωταγωνιστή ίσως κουράσει αρκετούς αναγνώστες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Ο μπρούντζινος καβαλάρης

Από εκείνα τα βιβλία που δεν τα διαβάζεις απλώς — τα ζεις. "Ο Μπρούντζινος Καβαλάρης" της Paullina Simons είναι ένα εκτενές ιστορικό μυθιστόρημα, χτισμένο πάνω σε έναν έρωτα που δοκιμάζεται όσο λίγοι: μέσα στην πολιορκία του Λένινγκραντ, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εκεί όπου η πείνα, το κρύο και ο θάνατος δεν είναι φόντο αλλά καθημερινότητα. Η ιστορία της Τατιάνα και του Αλεξάντερ ξεκινά σχεδόν αθόρυβα, σαν κάτι εύθραυστο, και εξελίσσεται σε έναν δεσμό που παλεύει να επιβιώσει κόντρα στην Ιστορία — ή μάλλον μέσα της.

Η Simons δεν βιάζεται. Στις σχεδόν 800 σελίδες της αφήνει χώρο στους χαρακτήρες να αναπνεύσουν, να κάνουν λάθη, να αγαπήσουν, να φοβηθούν. Το Λένινγκραντ δεν είναι απλώς σκηνικό· είναι ζωντανός οργανισμός που καταρρέει αργά, και μαζί του καταρρέουν βεβαιότητες, οικογένειες, ιδέες για το τι σημαίνει «μέλλον». Η πείνα γίνεται σχεδόν σωματική εμπειρία για τον αναγνώστη, οι απώλειες συσσωρεύονται, και κάθε μικρή στιγμή τρυφερότητας μοιάζει με πράξη αντίστασης. Διαβάζοντάς το, έχεις την αίσθηση πως το βιβλίο δεν θα τελειώσει ποτέ — όχι επειδή κουράζει, αλλά επειδή έτσι είναι και ο πόλεμος: αμείλικτος, χωρίς σωστό τέλος.

Εκεί που το βιβλίο ξεχωρίζει πραγματικά είναι στον τρόπο που συνδυάζει το προσωπικό με το συλλογικό. Ο έρωτας της Τατιάνα και του Αλεξάντερ δεν παρουσιάζεται ως ρομαντική απόδραση από τη φρίκη, αλλά ως κάτι που γεννιέται μέσα της και πληρώνει το τίμημα της. Οι οικογενειακές σχέσεις, οι μικρές προδοσίες, οι σιωπές και οι επιλογές ανάγκης προσθέτουν βάθος και ηθικές γκρίζες ζώνες στους χαρακτήρες. Δεν υπάρχουν εύκολοι ήρωες· υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να αντέξουν. Και όταν τελικά η Ιστορία βάζει την τελεία, μένει αυτή η παράξενη αίσθηση πληρότητας και απώλειας μαζί — σαν να σε άφησε το βιβλίο επειδή δεν γινόταν αλλιώς.

👍 Η ζωντανή αναπαράσταση της πολιορκίας του Λένινγκραντ και ένας έρωτας που δένεται οργανικά με την Ιστορία
👎 Η μεγάλη έκταση και ο αργός ρυθμός ίσως κουράσουν όσους δεν αγαπούν τα εκτενή ιστορικά μυθιστορήματα

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Οι φίλοι μου

 

Από εκείνα τα βιβλία που δεν χρειάζονται «ζέσταμα». Από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο, "Οι φίλοι μου" σε αρπάζει και δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Δεν είχα ξαναδιαβάσει Fredrik Backman — και τώρα αναρωτιέμαι ειλικρινά τι έχανα τόσο καιρό. Ίσως όμως να έπρεπε να τον γνωρίσω έτσι: με ένα βιβλίο που δεν σου συστήνεται απλώς, αλλά σε τραβάει κατευθείαν μέσα του και σου δείχνει τι σημαίνει να αφηγείσαι ιστορίες με καρδιά. Χωρίς τρικ, χωρίς φτηνές συγκινήσεις, χωρίς εκβιασμό.

Η κεντρική πλοκή είναι από αυτές που φαίνονται απλές στην περιγραφή, αλλά αποδεικνύονται πολυεπίπεδες στην πράξη. Ο Backman μιλά για τη φιλία, τη μνήμη, την απώλεια, τις ζωές που διασταυρώνονται και ξαναχωρίζουν, για όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ αλλά καθόρισαν τα πάντα. Δεν υπάρχει βιασύνη· η ιστορία χτίζεται με υπομονή και ακρίβεια, αφήνοντας χώρο στους χαρακτήρες να αναπνεύσουν και στον αναγνώστη να δεθεί μαζί τους. Και όταν έρθουν οι μεγάλες στιγμές, σε βρίσκουν ήδη εκτεθειμένο.

Η ανάπτυξη των χαρακτήρων είναι υποδειγματική. Οι κεντρικοί ήρωες δεν λειτουργούν ως φορείς ιδεών ή συμβόλων — είναι άνθρωποι, με αντιφάσεις, αδυναμίες, μικρές και μεγάλες ήττες. Τους βλέπεις να μεγαλώνουν, να πληγώνονται, να κάνουν λάθη, να προσπαθούν ξανά. Οι (ευτυχώς λίγοι) δευτερεύοντες χαρακτήρες δεν είναι διακοσμητικοί· ο καθένας έχει λόγο ύπαρξης και συμβάλλει ουσιαστικά στην εξέλιξη της ιστορίας. Κανείς δεν περισσεύει, κανείς δεν είναι εκεί απλώς για να γεμίσει σελίδες.

Οι περιγραφές είναι συγκλονιστικές χωρίς να γίνονται φλύαρες. Κάθε κεφάλαιο κουβαλά εικόνες, συναισθήματα, σκέψεις, μικρές αλήθειες που σε σταματούν για λίγο πριν συνεχίσεις. Ο Backman ξέρει πότε να πιέσει και πότε να κάνει πίσω, πότε να σε αφήσει να χαμογελάσεις και πότε να σε βυθίσει στη σιωπή. Η γραφή του έχει ρυθμό, αλλά και τρυφερότητα· δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, και ακριβώς γι’ αυτό το καταφέρνει.

Το τέλος θυμίζει λίγο εκείνες τις ταινίες που έπαιζε το Mega τα μεσημέρια της Κυριακής — και το λέω απολύτως θετικά. Έχει συναίσθημα, κάθαρση, μια αίσθηση πληρότητας που δεν σε κοροϊδεύει. Δεν σου λέει ότι όλα λύθηκαν, αλλά ότι κάτι έκλεισε σωστά. Οι 560 σελίδες μου κράτησαν συντροφιά στην αρχή της χρονιάς, όμως η αίσθηση αυτού του βιβλίου θα με συνοδεύει για πολύ καιρό ακόμα. Από αυτά που τα κουβαλάς μαζί σου, ακόμα κι όταν έχεις προχωρήσει στο επόμενο.

👍 Η πλοκή και η ανάπτυξη των χαρακτήρων σε απόλυτη ισορροπία

👎 Δεν βρήκα κάτι

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩

Ο άρχοντας των μυγών

 

Άλλο ένα βιβλίο που επιβεβαιώνει ότι το «κλασικό» δεν σημαίνει αυτομάτως και καλό — ειδικά όταν κουβαλάει μαζί του το βάρος του σχολικού τραύματος. "Ο Άρχοντας των Μυγών" ξεκινά με μια πράγματι ενδιαφέρουσα ιδέα: παιδιά απομονωμένα σε ένα νησί, μακριά από τον πολιτισμό, υποχρεωμένα να αυτοοργανωθούν. Εκεί όμως που περιμένεις να δεις μια σταδιακή, πειστική κατάρρευση, ο William Golding επιλέγει το χάος σχεδόν από την αρχή. Και όχι με τρόπο υπαινικτικό ή ανησυχητικό, αλλά ωμό, απότομο και —το χειρότερο— μη πειστικό.

Τα αγόρια (αλήθεια, πού πήγαν τα κορίτσια;) συμπεριφέρονται σαν προγραμματισμένα ρομπότ που υπακούν σε αυθαίρετους κανόνες χωρίς καμία λογική συνέχεια, ούτε παιδική ούτε ενήλικη. Οι συγκρούσεις μοιάζουν τεχνητές, οι χαρακτήρες δεν εξελίσσονται ουσιαστικά και η επαναληψιμότητα λέξεων και μοτίβων κουράζει αφόρητα — σαν να διαβάζεις Ρώσο συγγραφέα που πληρώνεται με το κιλό. Κεφάλαια που δεν οδηγούν πουθενά, σκηνές που επαναλαμβάνουν το ίδιο «μήνυμα» με διαφορετικό περιτύλιγμα και μια πλοκή που υπόσχεται πολλά αλλά δεν καταλήγει πουθενά.

Το τέλος δεν λειτουργεί ως κορύφωση· λειτουργεί ως λύτρωση. Όχι γιατί ολοκληρώνεται κάτι σπουδαίο, αλλά γιατί επιτέλους τελειώνει. Ειλικρινά, αν είναι να διαβάσω μια αλληγορία για την ανθρώπινη φύση, προτιμώ κάτι που να με εμπλέκει συναισθηματικά ή έστω πνευματικά. Αν ήθελα κάτι αντίστοιχο σε απλοϊκή ηθικολογία και παιδικό συμβολισμό, καλύτερα να ξαναδιάβαζα τα Ψηλά Βουνά του Παπαντωνίου — τουλάχιστον εκεί δεν προσποιούνται ότι ανακάλυψαν τον άνθρωπο.

👍 Η κεντρική ιδέα (στα χαρτιά)
👎 Η εκτέλεση: επαναληπτική, άχαρη, χωρίς πειστική πλοκή ή χαρακτήρες

Βαθμολογία: ✩✩✩✩

Αμβέρσα

Από εκείνα τα βιβλία που δεν τα «διαβάζεις» με την κλασική έννοια — τα αφήνεις να σε βρουν. Είχα πει παλιότερα πως μια χρονιά με καινούργιο βιβλίο του Roberto Bolaño είναι καλή χρονιά· θα το αναδιατυπώσω λέγοντας πως δεν υπάρχει καλύτερο πράγμα στις γιορτές από το να είσαι με ανθρώπους που αγαπάς, να τριγυρνάς σε ένα χριστουγεννιάτικο market κάπου στη Γερμανία και να έχεις μαζί σου τον Bolaño. ¨Η Αμβέρσα" δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση.

Το βιβλίο είναι μια σειρά από κατακερματισμένα αποσπάσματα — σχεδόν σημειώσεις, εικόνες, θραύσματα σκέψεων — που κινούνται ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει σαφής πλοκή, ούτε ανάγκη γι’ αυτήν. Υπάρχουν χαρακτήρες που εμφανίζονται και εξαφανίζονται, πόλεις, δωμάτια, δρόμοι, εγκλήματα που ίσως συνέβησαν ή ίσως όχι. Ο Bolaño μοιάζει να προσπαθεί (ή να προσποιείται ότι προσπαθεί) να βάλει τις σκέψεις του σε μια σειρά, μόνο και μόνο για να αποδείξει ότι η σειρά δεν έχει καμία σημασία. Οι απαντήσεις που δίνει είναι ελάχιστες — τα ερωτήματα που γεννά, αμέτρητα.

Η γραφή του παραμένει παροιμιώδης: λιτή, κοφτή, αλλά γεμάτη υπόγεια ένταση. Η Αμβέρσα διαβάζεται σαν πρόπλασμα όλου του μπολανικού σύμπαντος: εμμονή με τη βία, τη λογοτεχνία, την περιπλάνηση, τους χαμένους ανθρώπους που κινούνται στις παρυφές της κοινωνίας. Δεν είναι βιβλίο για να «βγάλεις άκρη» — είναι βιβλίο για να χαθείς. Και αν αφεθείς, κάτι θα μείνει μαζί σου, έστω κι αν δεν μπορείς να το ονομάσεις.

👍 Η ατμόσφαιρα και η καθαρή, αναγνωρίσιμη μπολανική φωνή

👎 Η αποσπασματικότητα μπορεί να ξενίσει όσους ζητούν πλοκή και συνοχή

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩

Βιβλιοφαγική Ανασκόπηση 2025

Κάθε χρόνο, όταν φτάνει αυτή η μέρα που πρέπει —ναι, πρέπει· για εμάς τους βιβλιόφιλους αποτελεί ιεροτελεστία— να γράψω τη βιβλιοφαγική ανασκόπηση της χρονιάς που ετοιμάζεται να μας αποχαιρετήσει, δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω.

Η λογική λέει να ακολουθήσω τη χρονολογική σειρά. Αλλά σε μια χρονιά γεμάτη «πρέπει», είναι όντως καλή ιδέα; Όταν ξεκινούσα τη χρονιά με το «Στόμα γεμάτο χώμα» του Branimir Šćepanović, τα είχα εντελώς διαφορετικά στο μυαλό μου: διθυραμβικά σχόλια, «μικρό διαμάντι», η Οδύσσεια των Βαλκανίων και άλλα τέτοια βαρύγδουπα. Εν τέλει; Καφές τσερναγκορίσιος, με ολίγη από ιτς μιτς. Όχι ότι η συνέχεια ήταν ιδιαίτερα αξιομνημόνευτη. Για να μην είμαι άδικος, το «Deepfake» είχε ένα ενδιαφέρον —λιγότερο από τον ίδιο τον Μαλαφέκα και τη λογοτεχνική του πορεία, αλλά αρκετό ώστε να με κάνει να παραβρεθώ σε παρουσίαση του βιβλίου.

Ο πρώτος μήνας του έτους έκλεισε με την τρίτη καλύτερη συγγραφέα που θα διάβαζα το 2025. Η περί ου ο λόγος, Claire Keegan, προσφέρει στο «Ανταρκτική» όλα τα συστατικά μιας καλής συλλογής διηγημάτων: ενδιαφέρουσα θεματική, πολύπλευρες ιστορίες, καθαρό λόγο, εικόνες που μένουν. Η καλύτερη γυναίκα συγγραφέας ήρθε λίγο αργότερα και δεν ήταν άλλη από τη «δική μας» Έρση Σωτηροπούλου. Όχι ένα, αλλά δύο βιβλία της μου κράτησαν συντροφιά και μάλιστα συγκαταλέγονται σε εκείνα που ξεχώρισα τη φετινή αναγνωστική χρονιά.

Αν όχι ο καλύτερος, σίγουρα ο πιο ενδιαφέρων συγγραφέας του 2025 ήταν ο Percival Everett. Όχι για το πολυσυζητημένο James —το οποίο ακόμη δεν έχω διαβάσει— αλλά για το εξαιρετικά απολαυστικό «Τα δέντρα». Ακολούθησε, αναγκαστικά, μια περίοδος γεμάτη αστυνομικά και αρκετά feelgood αναγνώσματα, που κατά βάση πέρασαν και δεν ακούμπησαν, μέχρι που έφτασε ο Αύγουστος. Όχι μόνο ο τελευταίος μήνας του θέρους, αλλά και το ομώνυμο βιβλίο του John Williams. Τότε πίστευα ότι αυτό θα ήταν το καλύτερό του. Πόσο λάθος έκανα. «Ο Στόουνερ». Διαβάστε το όλοι. Δεν χρειάζεται —και δεν θα— πω τίποτα περισσότερο, παρά μόνο ότι, δυστυχώς, τελείωσε.

Από την άλλη, τον «Οδυσσέα» του James Joyce και να μην τον διαβάσετε, δεν χάνετε κάτι. Εκτός αν θέλετε να ανήκετε σε εκείνους που κατακρίνουν οποιοδήποτε βιβλίο δεν κατανοούν, χωρίς να έχουν μπει στον κόπο να προσπαθήσουν να το κατανοήσουν. Δεν είναι βιβλίο για όλους· είναι, όμως, βιβλίο που αλλάζει όλους. Σαν να λέμε: αναγνώστης Π(ρο) Ο(δυσσέα) και Μ(ετά) Ο(δυσσέα). 

Καθώς η χρονιά πλησίαζε στο τέλος, δεν ήξερα αν είχα γίνει τόσο παράξενος, αν με είχε όντως αλλάξει ο Οδυσσέας ή αν τα βιβλία που είχαν απομείνει στο ράφι ήταν πράγματι τόσο κακά. Ευτυχώς, η Cristina Peri Rossi με τις εξαιρετικές «Μύχιες καταστροφές» με επανέφερε σε τάξη. Ο Vincenzo Latronico με την «Τελειότητα» μας έβαλε σε σκέψεις, ο Primo Levi με την «Ανακωχή» μας τσάκισε και ο Jo Nesbø ήρθε με την «Ώρα του λύκου» να κλείσει μια χρονιά που, τώρα που την καταγράφω, έμοιαζε περισσότερο με ταξίδι στην Κατάρα παρά με κρουαζιέρα στον Ειρηνικό.

Υ.Γ. 1 Η Auxilio Lacouture σας ευχαριστεί ιδιαίτερα που την ακολουθήσατε σε αυτό το ταξίδι και θέλει να ξέρετε ότι θα ήταν ακόμη πιο ευτυχής αν τη συνοδεύατε και στα επόμενα, μέσα από το ReadVoyage.

Υ.Γ.2 Αναγκαστικά, μετά την ανάγνωση τόσων βιβλίων, η λίστα με τα αδιάβαστα αυξήθηκε σε απολύτως ικανοποιητικό βαθμό.

Υ.Γ.3 Εξακολουθούμε να δεχόμαστε προσφορές για βιβλιοθήκες.

Παρατίθεται η λίστα των βιβλίων του 2025 (με χρονολογική σειρά)

1. Στόμα Γεμάτο Χώμα
2. Φαπ
3. Deepfake
4. Η χώρα του χιονιού
5. Ανταρκτική
6. Ο Βασιλιάς
7. Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές
8. Μια μέρα της ζωής του Αμπέντ Σαλάμα
9. Τα δέντρα
10. Η οχιά
11. Blue Monday
12. Tuesday's Gone
13. Σκοτεινή Τετάρτη
14. Σημαδεμένη Πέμπτη
15. Οργισμένη Παρασκευή
16. Το Ρέκβιεμ του Σαββάτου
17. Η 8η Μέρα
18. Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα
19. Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα
20. Η πρωτεύουσα
21. Το κορίτσι στον ιστό της αράχνης
22. Το κορίτσι που διψούσε για εκδίκηση
23. Το κορίτσι που έζησε δύο φορές
24. Τροχιές
25. Πριν κρυώσει ο καφές
26. Πριν αποκαλυφθεί η αλήθεια
27. Πριν ξεθωριάσει η μνήμη
28. Πριν πούμε αντίο
29. Πριν χαθεί η καλοσύνη
30. Εξιλέωση
31. Σάγκι Μπέιν
32. Χίλια εννιακόσια εβδομήντα τέσσερα
33. Τόκιο έτος μηδέν
34. Κατεχόμενη πόλη
35. Τόκιο η επιστροφή
36. Αύγουστος
37. Μόνο η νύχτα
38. Το πέρασμα του Μακελάρη
39. Ο Στόουνερ
40. Τέκνο του Θεού
41. Κάσκο
42. Η χρονιά της ακρίδας
43. Οδυσσέας
44. Οι λεπτομέρειες
45. Να τελειώνουμε με τον Έντυ Μπελγκέλ
46. Σκόνη στον χρόνο
47. Το ντέρμπι του νεκρού παιδιού
48. Μύχιες καταστροφές
49. Η τελειότητα
50. Ο νυχτερινός δρόμος
51. Η ανακωχή
52. Δυσφορεί η νύχτα
53. Γραφείο αποκρυφιστικών υποθέσεων
54. Δε λες κουβέντα
55. Μεσακτή
56. Η ώρα του λύκου

*Στην παραπάνω λίστα δεν περιλαμβάνονται τα επιστημονικά βιβλία τα οποία διαβάστηκαν λόγω επαγγελματικής διαστροφής.

Η ώρα του λύκου

Από εκείνα τα βιβλία που σε κάνουν να νιώθεις «σαν στο σπίτι σου», ακόμα κι αν ο συγγραφέας αλλάζει ήπειρο. "Η Ώρα του Λύκου" είναι κλασικός Jo Nesbo, απλώς χωρίς τον Χάρι Χόλε στο προσκήνιο. Τη θέση του παίρνει ο Μπομπ Οζ, ένας Αμερικανός σωσίας — με τα ίδια πάθη, τις ίδιες αυτοκαταστροφικές ροπές, το ίδιο βλέμμα που κοιτάζει το σκοτάδι χωρίς να ανοιγοκλείνει τα μάτια. Η Μινεάπολη γίνεται το νέο πεδίο δράσης και ο τρόπος που στήνεται η πλοκή είναι υποδειγματικός: αργός εκεί που πρέπει, κοφτός όταν χρειάζεται, με κεφάλαια που δεν περισσεύουν και λειτουργούν είτε ως κομμάτια του παζλ είτε ως μικρές μελέτες χαρακτήρων.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται γύρω από μια σειρά φόνων που συνδέονται άμεσα με την κουλτούρα των όπλων στις ΗΠΑ — και εδώ ο Nesbo δεν κρύβεται. Παίρνει ξεκάθαρη θέση στο ζήτημα της οπλοκατοχής, χωρίς να γίνεται διδακτικός, αφήνοντας την ίδια την πλοκή να μιλήσει. Τα εγκλήματα δεν παρουσιάζονται ως κάτι εξωτικό ή σοκαριστικό, αλλά σχεδόν ως κομμάτι της καθημερινότητας, κάτι που λέει πολλά για τον κόσμο που περιγράφει. Οι σελίδες φεύγουν νερό και η ένταση κρατιέται σταθερά ψηλά, με τον συγγραφέα να αποδεικνύει ότι ξέρει ακόμα πολύ καλά πώς να κρατά τον αναγνώστη δεμένο.

Αν κάτι «χαλάει» ελαφρώς τη συνολική εμπειρία, είναι η ατμόσφαιρα. Η Μινεάπολη, όσο καλοδουλεμένη κι αν είναι, δεν έχει τη σκοτεινή, απόκοσμη βαριά σκιά της Νορβηγίας. Εδώ το κακό μοιάζει πιο καθημερινό, πιο πεζό — λιγότερο τρομακτικό, σχεδόν συνηθισμένο. Ίσως όμως αυτό να είναι και το πιο ανησυχητικό στοιχείο του βιβλίου.

👍 Η αριστοτεχνική πλοκή και η ξεκάθαρη, ουσιαστική τοποθέτηση στο θέμα της οπλοκατοχής
👎 Η ατμόσφαιρα της Μινεάπολης δεν έχει το βάθος και το σκοτάδι των σκανδιναβικών τοπίων

Βαθμολογία: ✩✩✩✩✩✩✩✩